AIDS – HIV Virüsü Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

HIV virüsü, AIDS nasıl bulaşır, akut hiv enfeksiyonu ve AIDS belirtileri nelerdir, HIV testi nasıl yapılır, AIDS nasıl tedavi edilir sorularının yanıtlarını yazının devamında bulacaksınız.

HIV virüsü nedir, AIDS nasıl bulaşır, akut HIV enfeksiyonu ve AIDS belirtileri nelerdir, HIV testi nasıl yapılır, AIDS nasıl tedavi edilir sorularının yanıtlarını bu yazının devamında bulabilirsiniz.

1. AIDS Sendromuna Sebep Olan HIV Nasıl Bir Virüstür?

AIDS ya da edinilmiş bağışıklık yetmezliği sendromuna sebep olan HIV (İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü) virüsü bir retrovirüstür, yani genetik materyal olarak DNA yerine RNA içeren bir virüstür.

Bu virüsler, bir canlıyı enfekte ettiklerinde hücreye girip ters transkriptaz denilen bir enzim yardımıyla RNA formatındaki genetik materyallerini DNA’ya çevirir. Sonrasında virüse ait genetik bilgiyi taşıyan bu DNA, virüsün içine girdiği hücrenin DNA’sına entegre olur, böylelikle virüs kendi kopyalarını üretebilir. HIV virüsü de aynı yöntemi kullanarak AIDS sendromuna sebep olur.​

2. Bilinen En Eski HIV Enfeksiyonu Ne Zamana Ait?

AIDS, 1981 yılında ilk kez tanımlandığında GRID (Gay İlişkili İmmün Yetmezlik) olarak isimlendirilse de 1982 yılında hastalığın adı AIDS olarak değiştirildi. Hastalığa sebep olan etkenin HIV virüsü olduğu ise 1983 yılında anlaşıldı. Şu ana kadar tespit edilmiş olan en eski HIV enfeksiyonu, bir Afrika ülkesi olan Kongo’da 1959 yılında alınan bir plazma örneğinde bulundu.

3. HIV Virüsü İnsanlara Nasıl Geçmiş Olabilir?

HIV virüsünün genetik materyali üzerine yapılan incelemelere göre virüs olasılıkla 1900’lü yılların başlarında Orta Afrika’da insanlara geçti. Tahminlere göre virüs primatları (maymun vb.) avlayarak beslenen insanlara geçti, türler arası gerçekleşen bu geçiş olasılıkla birden çok sefer meydana geldi.

4. Tek Tip HIV Virüsü mü Var?

HIV-1 ve HIV-2 olmak üzere bilinen iki ana HIV virüsü alt tipi var. HIV-1 virüsü şempanzeler tarafından taşınırken HIV-2 virüsü ise isli mangabey maymunları tarafından taşınır. HIV-1 virüsü tüm dünyayı etkiler ve daha agresiftir, tedavi edilmezse neredeyse her zaman AIDS sendromuna sebep olur. HIV-2 ise daha çok Batı Afrika’da yayılım gösterir ve daha az agresiftir, %20 ila %30 oranında AIDS’e sebep olur.​

HIV-1 virüsü genetik olarak M, N, O ve P olmak üzere dört alt tipe ayrılır. Dünyadaki salgından sorumlu olan alt tip M alt tipidir ve M alt tipi de kendi içinde alt tiplere ayrılır. Bunlardan B alt tipi; Amerika, Avustralya ve Batı Avrupa’daki en yaygın tipken C alt tipi ise Güney Afrika ve Hindistan’daki HIV enfeksiyonlarının %50’sinden sorumludur.​

5. AIDS’e Bağlı Ölümlerde Nasıl Bir Değişim Var?

2016 yılında tüm dünyada 36,7 milyon HIV bulaşmış insan vardı ve HIV enfeksiyonu taşıyan bu kişilerin yarısından fazlası Afrikalıydı. Yıllık HIV bulaşan kişi sayısı 2006-2016 döneminde %11 azaldı, ek olarak AIDS ilişkili ölüm sayısı da aynı dönemde %48 azaldı. Yine de 2016’da AIDS ilişkili hastalıklardan dolayı 1 milyon kişi hayatını kaybetti.

6. AIDS Nasıl Bulaşır?

AIDS nasıl bulaşır sorusu aslında çok da doğru bir soru değildir. Çünkü bulaşan virüstür, AIDS ise virüsün sebep olduğu sendromdur. Her ne kadar doğru olmasa da biz bu başlığı kullanmayı tercih ettik, çünkü halk arasında genelde bu şekilde kullanılır.

HIV virüsü kan yoluyla ya da vücut sıvıları ile kişiden kişiye geçebilir. Korunmasız cinsel ilişki, aynı şırınganın kullanılması, hijyen şartlarına uygun olmayan hastane ve dişçi koşulları sebebiyle bulaşabilir.

HIV Virüsü Anneden Bebeğe Nasıl Geçer?

AIDS nasıl bulaşır sorusu yanıtlanırken anneden bebeğe bulaşma ayrıca değerlendirilmelidir. Virüs, bebeğe anne karnındayken ya da anne sütü emerken bulaşabilir.​

Önemli Bilgi: Annenin hamilelik sırasında HIV için kullanılan ilaçları kullanması, sezaryen ile doğum yapması,doğumdan sonra 4 hafta boyuınca bebeğe de aynı ilaçların verilmesi ve bebeğin anne sütü yerine bebek maması ile beslenmesi sayesinde anneden bebeğe bulaşma önlenebilir.

7. HIV Neden ve Nasıl Ölüme Sebep Olur?

HIV virüsü, bağışıklık sisteminde antikor üretiminde B hücrelere yardım etmek, makrofajları indüklemek gibi önemli görevleri olan CD4 hücrelerin sayısının zaman içerisinde azalmasına sebep olur, bunun sonucu olarak zaman içerisinde bağışıklık sistemi de zayıflar. Zayıflayan bağışıklık sistemi vücudu hastalıklara açık hale getirir. AIDS’in kendisi değil ama AIDS’in yarattığı zayıflıktan yararlanarak vücutta etki gösteren hastalıklar ölüme sebep olur.​

8. HIV Enfeksiyonu ve Ona Bağlı AIDS Nasıl Seyreder? Akut HIV ve AIDS Belirtileri Nelerdir?

Kişiye HIV virüsü bulaştıktan sonra kısa süre içinde dolaşımda virüs partikülleri görülür, bu aşamada plazmadaki genetik materyal PCR adı verilen ve yaygın kullanılan bir yöntemle çoğaltılırsa virüs RNA’sı tespit edilebilir, ek olarak HIV ile ilişkili p24 proteinine bakılabilir.​

HIV kişiye bulaştıktan yaklaşık 4 ila 6 hafta sonra vücudun HIV’e karşı ürettiği antikorlar tespit edilebilir düzeye ulaşır. Çoğu kişi 3 ay içinde, az sayıda kişi ise en fazla 6 ay içinde serumlarında anti-HIV antikoru taşır. HIV’in ilk bulaştığı dönemde HIV virüsü hızla çoğalır, akut HIV enfeksiyonu belirtileri olarak aşağıdaki şekilde gösterilen durumlar ortaya çıkabilir.

Akut HIV Belirtileri ya da Akut HIV Enfeksiyonu Belirtileri : Kas ağrısı, yemek borusu yarası, faranjit, ateş, kilo kaybı, nöropati, halsizlik, baş ağrısı, lenf bezinin şişmesi, deride döküntü, mide bulantısı, kusma, dalak ve karaciğer büyümesi, ağız yarası, pamukçuk

Sonrasında vücut HIV virüsüne karşı antikor ürettiği için virüs seviyesi azalarak belirli bir düzeye gelir ve o seviyesini korur. Bu süreç yıllar boyunca sürebilir ve kişi belirti göstermez. Zaman içerisinde bağışıklık sisteminde görev alan CD4 T hücrelerinin sayısı azalır, bunun sonucu olarak bağışıklık sistemi zayıflar.

Fırsatçı enfeksiyonlar, HIV ilişkili böbrek hastalığı, bunama ve kanserler gelişebilir. Her 1 mikrolitre (litrenin miyonda biri) kandaki CD4 T hücre sayısı 350’nin altına düştüğünde hastalık ileri evre sayılır, bu aşamadan sonra kısa sürede ölüm riski yüksektir.​ HIV enfeksiyonu AIDS’e dönüştüğünde aşağıdaki şekilde sıralanan AIDS belirtileri görülebilir.

AIDS Belirtileri

9. HIV Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir, HIV Testi Nasıl Yapılır?

En yaygın HIV testi için kan ve tükürükte bulunan ve HIV virüsüne karşı üretilmiş olan antikorlara bakılır. Hastalık bulaştıktan sonra vücut tarafından antikorların üretilmesi için ortalama 12 hafta gibi bir süre geçer, dolayısıyla yeni bulaşan virüs bu yöntemle tespit edilemez.

Yeni bulaşan virüsü dahi teşhis edebilecek başka bir hızlı HIV testi daha bulunur. Bu HIV testi, HIV virüsünün ürettiği HIV antijeni denilen bir proteini tespit etmeyi amaçlar. Böylelikle kişinin virüsü başkalarına bulaştırmadan önlem alması sağlanır.

9. HIV Enfeksiyonu ve AIDS Tedavisi Nasıl Yapılır?

HIV testi sonucu pozitif çıkmış olan kişilerin tedavisinde antiretroviral ilaçlar kullanılır, özellikle HIV ilişkili komplikasyonlar ortaya çıkmadan önce müdahale edilirse hastalar AIDS belirtilerinden fazla etkilenmeden normale yakın bir yaşama ve ömre sahip olabilir. Antiretroviral ilaçlar kullanıma girdiğinden ve AIDS belirtilerinin gelişmesi baskılandığından beri gelişmiş ülkelerdeki ölüm oranı %80 azalmıştır. ​

HIV enfeksiyonu ya da AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar; nükleozid ters transkriptaz inhibitörleri (NRTIs), non-nükleozid ters transkriptaz inhibitörleri (NNRTI), proteaz inhibitörleri, integraz inhibitörleri ve füzyon inhibitörleri olmak üzere 5 gruba ayrılır. Tedavinin başarıya ulaşması ve AIDS belirtilerinin ortaya çıkmaması için bu farklı ilaç grupları bir arada kullanılmalıdır.

AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar 1: Nükleozid ters transkriptaz inhibitörleri

Bunlar, hatalı nükleotidlerdir. Virüs kendi kopyalarını yapabilmek için ters transkriptaz enzimini kullanır ve genetik materyali olan RNA’yı DNA’ya çevirir. RNA’yı DNA’ya çevirmek için bu hatalı nükleotidleri kullandığından meydana gelen DNA kusurludur ve virüs kendi kopyalarını yapamaz.

AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar 2: Non-nükleozid ters transkriptaz inhibitörleri

Virüsün kendi kopyalarını üretmek için ihtiyaç duyduğu ters transkriptaz enzimini durdurur.

AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar 3: Proteaz inhibitörleri

Virüs, minimum miktarda genetik materyal kullanarak maksimum sayıda protein üretmeyi amaçlar. Bu sebeple üretilen işlevsel olmayan iki uzun çoklu peptit zincirinin belirli 9 adet noktadan kesilmesi gerekir. Bu amaçla virüs, HIV proteaz adı verilen protein kesen enzimi kullanır. Proteaz inhibitörleri ise bu enzimi etkisiz hale getirir.

AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar 4: Füzyon inhibitörleri

Virüsün bağışıklık sisteminde yer alan CD4 T hücrelerine girmesini engeller.

AIDS tedavisinde kullanılan ilaçlar 5: İntegraz inhibitörleri

Virüsün genetik materyalini CD4 T hücrelerine yerleştirmesini engeller.

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynakça

  1. Lewthwaite, P., & Melhuish, A. (2018). Natural history of HIV and AIDS. Medicine.
  2. Zhu, J., & Paul, W. E. (2008). CD4 T cells: fates, functions, and faults. Blood, 112(5), 1557-1569.
  3. http://community.middlebury.edu/~sontum/chemistry/students/kim/protease.html
  4. https://aidsinfo.nih.gov/understanding-hiv-aids/fact-sheets/20/50/preventing-mother-to-child-transmission-of-hiv

Yayınlanma Tarihi: 26.03.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD​

Bir Yanıt Yazın

20 − 5 =