Bebeğin Cinsiyetini Ne Belirler ve Bebeğin Cinsiyeti Ne Zaman Belli Olur?

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Bebeğin cinsiyetini ne belirler, bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur?

Bu yazıda bebeğin cinsiyetini ne belirler ve bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur sorularına bilimsel kaynaklar üzerinden yanıt vereceğiz.

1. Bebeğin Cinsiyetini Ne Belirler?

Bir bebeğin cinsiyetini ne belirler sorusu zaman zaman her insanın aklına takılır. Biyoloji dersi aldıysanız erkeklerde X ve Y cinsiyet kromozomlarının, kadınlardaysa iki adet X cinsiyet kromozomunun olduğunu bilirsiniz. Erkekler XY kromozomlarına sahip olduğuna göre Y kromozomu sadece erkekten gelir. Buradan hareketle, basitçe düşünerek bebeğin cinsiyetini erkeğin belirlediği düşünülebilir ama işler o kadar da basit değildir. Çünkü erkeğin ürettiği spermler ya bir adet X kromozomu ya da bir adet Y kromozomu içerir. Bu spermlerden hangisinin tek X kromozomu içeren yumurta ile birleşeceğini hangi faktörler belirler? Bu soruyu yanıtlamak bebeğin cinsiyetini ne belirler sorusunun yanıtına da yaklaşmamızı sağlar.

Anne karnındaki bir bebeğin erkek olabilmesi, dolayısıyla testis geliştirebilmesi için Y kromozomu üzerinde yer alan SRY isimli genin SOX9 isimli geni etkilemesi gerekir. SOX9 geninin aktivitesi, embriyoda testis oluşumu için gerekliyken normal bir testis oluşumu için bu genin yüksek düzeyde aktif olması gerekir. SOX9 geninde bir sorun olduğunda bebekte erkek cinsiyeti düzgün gelişmez. SOX9 geninin aktivitesi düşük olan XY kromozomlarına sahip embriyolarda testis yerine yumurtalık gelişirken SOX9 geninin aktivitesi yüksek olduğunda XX kromozomlarına sahip embriyolarda yumurtalık yerine testis gelişir.

İnsan genomunun çok büyük bir kısmı işlevsel genleri içermez, işlevsel genleri içermeyen bu DNA kısımları genlerin aktivitesini arttıran ya da azaltan düzenleyicileri içerir. Avustralyalı bilim insanları, 2018 yılında Nature Communications dergisinde bir makale yayımladı. Bu makaleye göre Melbourne Üniversitesi’nden bilim insanları, SOX9 geninin aktivitesini arttıran böyle üç düzenleyici tanımladı.

Araştırmanın sonuçlarına göre bu düzenleyicilerden normalden fazla sayıda içeren XX kromozomlarına sahip hastalarda (normalde dişi) normalin tersine testis gelişir. XY kromozomlarına sahip hastalarda (normalde erkek) bu düzenleyiciler kaybedildiğindeyse testis yerine yumurtalık gelişir.

Doğacak Bebeğin Cinsiyeti Üzerinde Babanın Etkisi

Bir soyağacı, kayıtlardaki en eski anne ve babadan başlayarak ailede nesilden nesile yapılan evliliklerin ve bu evliliklerden doğan çocukların kaydını içerir. İngiliz bilim insanı Corry Gellatly, işte bu kayıtları inceleyerek, Evolutionary Biology (Tr. Evrimsel Biyoloji) isimli dergide 2008 yılında bir makale yayımladı. New Castle Üniversitesi’nde çalışan bilim insanı; 1600’lü yıllardan başlayarak 900’den fazla sayıdaki soyağacını, bu soyağaçlarında yer alan 550 binden fazla kişiyi inceledi ve bir bebeğin cinsiyetini ne belirler sorusunu yanıtlamaya çalıştı.

İngiliz araştırmacı, araştırmasının sonucunda bir bebeğin babasının ailesinin bebeğin cinsiyeti üzerinde etkili olduğunu buldu. Daha fazla kızkardeşi olan babaların bebekleri kız olma eğilimi gösteriyordu. Daha fazla erkek kardeşi olan babaların bebekleri ise erkek olma eğilimine sahipti. Anneler içinse aynı durum geçerli değildi.

Uzun seneler boyunca erkeklerin eşit sayıda X kromozomu içeren sperm ve Y kromozomu içeren sperm ürettiği, dolayısıyla bebeğin cinsiyetini kadının belirlediği düşünülürdü. 2017 yılında Proceeding of the Royal Society B dergisinde yayımlanan ve yabani fareler ile gerçekleştirilen bir araştırmanın sonuçları ise bu düşünceyi kökten değiştirdi. Bu araştırmayla bir erkeğin X kromozomu içeren bir sperm ya da Y kromozomu içeren bir sperm üretmesinin erkeğin genetik kalitesi tarafından belirlendiği bulundu.

Bir spermin Y ya da X kromozomu içerdiği, hücre çekirdeği boyutundan anlaşılır. Y kromozomu taşıyan spermin çekirdeği daha küçüktür. Araştırmanın sonuçlarına göre erkek fareler; genetik kaliteleri yüksek olduğunda daha fazla sayıda Y kromozomu taşıyan, genetik kaliteleri düşük olduğundaysa daha fazla sayıda X kromozomu taşıyan sperm üretir. Yani genetik kalitesi düşük erkek farelerin dişi yavru sahibi olma eğilimi yüksektir. Araştırmacılara göre bunun olası amacı; üreme açısından akraba evliliğinden daha fazla etkilenmesi muhtemel olan erkek yavru yapmaktan kaçınmaktır.

Özetle bu sonuçlar ile babanın bebeğin cinsiyeti üzerinde etkisi olduğu kanıtlanmıştır.

Doğacak Bebeğin Cinsiyeti Üzerinde Annenin Etkisi

Doğacak bebeğin cinsiyetini ne belirler sorusunun yanıtını ararken babanın etkisi üzerinde durduk. Peki annenin doğacak bebeğin cinsiyeti üzerindeki etkisi ne?

İngiliz bilim insanlarının 2008 yılında yayımladığı araştırma sonuçlarına göre annenin hamile kaldığı dönemde aldığı kalori miktarı bebeğin cinsiyeti üzerinde etkilidir. Araştırmanın sonuçlarına göre kalori alımı açısından en üst %25’lik dilimde yer alan annelerin erkek bebek sahip olma oranı %56 iken en alt %25’lik dilimde yer alan annelerin erkek bebek sahibi olma oranı %45’ti.

Kanadalı ve Çinli bilim insanları tarafından Çin’deki 1400’den fazla anne adayı ile gerçekleştirilen bir araştırmanın sonuçları 2017 yılında American Journal of Hypertension (Amerikan Yüksek Tansiyon Dergisi) dergisinde yayımlandı. Bu araştırmanın sonuçlarına göre erkek bebek doğuracak kadınların hamilelikten önceki dönemdeki sistolik kan basıncı (büyük tansiyon) kız bebek doğuracak kadınlara göre daha yüksekti. Araştırmada, erkek bebek doğuranların ortalama tansiyonu 10,6 olarak bulunurken kız bebek doğuranların ortalama tansiyonu 10,3 olarak bulundu.

Çekya’daki Charles Üniversitesi’nden bilim insanları toksoplazma enfeksiyonunun kız bebek – erkek bebek doğum oranına etkisini inceledi. Sonuçları 2006 yılında yayımlanan araştırmaya göre toksoplazma ile enfekte olmak ya da ona karşı antikor taşımak erkek bebek doğum oranı üzerinde arttırıcı etkiye sahip olabilir. Araştırmaya dahil edilen kadınların vücutlarında toksoplazmaya karşı üretilen antikor miktarı yüksek olduğunda erkek bebek doğum oranının %72’ye kadar çıktığı belirlendi.

Doğacak Bebeğin Cinsiyeti Üzerinde Çevresel Faktörlerin Etkisi

Anne karnındaki bebeğin cinsiyetini ne belirler sorusunun yanıtları arasında çevresel faktörler de bulunur.

İnsan gibi canlılarda bebeğin cinsiyeti genetik olarak belirlenirken timsahlarda ve bazı kaplumbağalarda cinsiyet yumurtanın tutulduğu (inkübe olduğu) sıcaklığa göre belirlenir. Japon bilim insanlarının 2015 yılında Nature Scientific Reports dergisinde yayımladığı makaleye göre Amerika alligatorunun yumurtaları belirli bir dönemde 30 santigrat derecenin altında tutulduğunda yavrular dişi olur. Yumurtalar aynı dönemde 33 santigrat derecede tutulduğunda ise yavru erkek olur.

Peki sıcaklık ya da başka çevresel faktörler, insanlarda da anne karnındaki bebeğin cinsiyetini etkiler mi?

ABD’li ve Japon bilim insanları, 2007 yılında erkek bebek – kız bebek doğum oranlarındaki değişim üzerine bir makale yayımladı. Bu makalede 1970 yılından 2000’li yılların başına kadar olan dönemde erkek bebek – kız bebek doğum oranlarındaki değişim incelendi. Araştırmanın sonuçlarına göre hem ABD (beyaz) hem de Japonya’da erkek bebeklerin kız bebeklere oranı yıllar içinde azaldı. Yaklaşık 30 yıl içinde olması beklenen erkek doğum sayısından ABD’de 135 bin, Japonya’da ise 127 bin daha az erkek bebek doğumu gerçekleşti. Araştırmacılara göre bu durum; beslenme, endokrin bozuculara daha fazla maruz kalmak ya da benzeri etkenlerin bir sonucu olabilir.

Sonuçları 2011 yılında yayımlanan ve Alman bilim insanları tarafından gerçekleştirilen bir araştırmada nükleer silah denemelerinin, Çernobil gibi nükleer felaketlerin ve nükleer tesislerin çevresinde bulunmanın bebeğin cinsiyeti üzerine etkisine bakıldı. Bu araştırma oldukça ilginç sonuçlara ulaştı.

Araştımanın sonuçlarına göre nükleer aktivite kaynaklı radyasyona maruz kalmak erkek bebeklerin oranını arttırıyor olabilir. Bunu destekleyen kanıtlar ise aşağıdaki şekilde sıralanabilir.

  • Çernobil felaketinin hemen sonrasında 1987 yılında, Avrupa’daki erkek bebeklerin kız bebeklere oranı arttı.
  • Almanya’da ve İsviçre’de nükleer tesislere en fazla 35 kilometre uzakta yaşayan ailelerde erkek bebeklerin oranı kız bebeklere göre daha yüksekti.
  • 1963 senesine kadar atom bombası testleri yasak değildi, dolayısıyla bu denemeler radyasyon kirlenmesine sebep oluyordu. 1964-1975 Avrupa ve ABD’de kız bebeklere göre erkek bebek oranı arttı.

2. Bebeğin Cinsiyeti Ne Zaman Belli Olur?

Anne – baba adayları, çoğu zaman bebeklerinin cinsiyetini öğrenme konusunda sabırsızdır ve kafalarında bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur sorusu dönüp dolaşır.

Kullanılan yönteme göre bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur sorusunun yanıtı da değişebilmektedir. Müstakbel ebeveynler bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur diye sorduklarında bebeğin cinsiyetinin biyolojik açıdan oluşma zamanı ile ilgilenmez. Onların öğrenmek istediği hekimlerin cinsiyeti tespit etmek için kullandığı yöntemlerin sınırlılıkları ile ilgilidir.

Bebeğin DNA’sının bir kısmı serbest dolaşan DNA halinde annenin kan dolaşımında da bulunur. Dolayısıyla annenin kanında Y kromozomuna ait DNA bulunması, anne karnındaki bebeğin erkek olduğunu gösterir, aksi halde bebek kız olur. Non-invazif Prenatal Test ile bebeğin cinsiyeti hamileliğin 7. haftasında %99,5 doğrulukla tespit edilebilir. Alternatif olarak hamileliğin 12. haftasından sonra ultrason görüntüleme yöntemi kullanılarak da fetüsün cinsiyeti tespit edilebilir.

Sitemizden bu yazı da ilginizi çekebilir.

Tüp Bebek Nedir, Tüp Bebek Tedavisi Aşamaları Nelerdir?

Kaynakça

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1892130/

Gellatly, C. (2009). Trends in population sex ratios may be explained by changes in the frequencies of polymorphic alleles of a sex ratio gene. Evolutionary biology, 36(2), 190-200.

https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2017.1159

Croft, B., Ohnesorg, T., Hewitt, J., Bowles, J., Quinn, A., Tan, J., … & Knarston, I. (2018). Human sex reversal is caused by duplication or deletion of core enhancers upstream of SOX9. Nature communications, 9(1), 5319.

https://www.nature.com/news/2008/080422/full/news.2008.769.html

Scherb, H., & Voigt, K. (2011). The human sex odds at birth after the atmospheric atomic bomb tests, after Chernobyl, and in the vicinity of nuclear facilities. Environmental Science and Pollution Research, 18(5), 697-707.

Yatsu, R., Miyagawa, S., Kohno, S., Saito, S., Lowers, R. H., Ogino, Y., … & Guillette Jr, L. J. (2015). TRPV4 associates environmental temperature and sex determination in the American alligator. Scientific reports, 5, 18581.

Kaňková, Š., Šulc, J., Nouzová, K., Fajfrlík, K., Frynta, D., & Flegr, J. (2007). Women infected with parasite Toxoplasma have more sons. Naturwissenschaften, 94(2), 122-127.

https://academic.oup.com/ajh/article/30/4/382/2835699

http://www.rapid.nhs.uk/guides-to-nipd-nipt/nipd-for-fetal-sex-determination/

Yayımlanma Tarihi: 04.03.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

one + six =