Okuyan Beyin: Okumanın Nörobiyolojisi (Beyin Nasıl Okur?)

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Beyin nasıl okur, okumanın nörobiyolojisi okuyan beyinde yer alan oksipito temporal korteks, alt frontal korteks ve temporo pariyetal kortekse dayanır.

Bu yazıda beyin nasıl okur üzerine tartışırken okumanın nörobiyolojisini aydınlatacak ve okuyan beyin hakkında bilinmmesi gerekli olan bilgilerden bahsedeceğiz.

Bazı insanlar; bilimkurgu romanlarını sever, diğerleri ise tarihi kitapları, kimileri de kitaplara pek yabancı yaşar. Bir insan, edebiyatı sevse de sevmese de gündelik hayat gereği birşeyler okumak durumundadır. Her ne kadar okurken insanlara çok kolay gelse de okumak sahiden bu kadar basit mi, beyin nasıl okur? İşte okuyan beyin üzerine ilginç bilgiler.

1. Okuyan Beyindeki Aktif Bölgeler Nasıl Belirlenir?

Her ne kadar siz şu an bu satırları kolaylıkla okuyor olsanız da okumak oldukça kompleks bir işlemdir. Okuyabilmek için dil, görme, dikkat ve düşünme ile ilgili çok sayıda beyin bölgesi ve fonksiyonunun düzgün bir şekilde gelişmesi gerekir.​

Araştırmacılar, fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) yöntemini kullanarak okuma sırasında aktivitesi artan ve azalan beyin bölgelerini belirleyebilir. Böylelikle okuma görevinin gerçekleştirilmesinde beynin hangi bölgelerinin fonksiyonunun önemli olduğu anlaşılabilir. Beyin bölgelerinin aktivitesindeki değişim ise kan oksijen düzeyine bağlı sinyal ile ölçülür. Bu da ilgili beyin bölgesindeki hücrelerin kan kullanımının, dolayısı ile o beyin bölgesindeki hücrelerin aktivitesinin bir ölçütüdür.

2. Beyin Nasıl Okur?

Beyin nasıl okur diye sorulduğunda beynin sadece bir bölgesinin okuma sürecinde görev aldığı önyargısına sahip olunabilir. Gerçekte okuyan beyinde birden çok bölge aktifleşir. İşlemin gerçekleşebilmesi için bu bölgelerin oldukça kompleks şekilde bir arada çalışması gerekir.

Yetişkinlerde okuma; beynin sol yarım küresindeki alt frontal korteks, temporo parietal korteks ve oksipito temporal korteks olmak üzere üç farklı bölgenin uyum içinde birlikte çalışması sayesinde gerçekleşir. Bu üç bölgeden her biri okumanın düzgün şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli olan sesbilgisel işleme, kelimeleri görsel olarak tanıma ve kelimenin doğru anlamını anlama gibi görevleri yerine getirir.

3. Okumanın Nörobiyolojisi

Okumanın nörobiyolojisini anlayabilmek için beynin alt frontal korteks, temporoparietal korteks ve oksipito temporal korteks bölgeleri hakkında bilgi sahibi olmak gerekir.

Oksipito Temporal Korteks

Beynin bu bölgesinin kelime dizilerini otomatik şekilde görsel olarak algılama görevini yerine getirdiği düşünülür. Oksipito temporal korteks, konuşma sırasında sesler duyulduğunda ya da seslerin yazılı ya da basılı sembollerle gösterimi olan yazılar görüldüğünde aktif hale gelir. Oksipito temporal korteks; yazılışından farklı okunan dillere ait metinleri okurken de yazılışı ile aynı okunan dillere ait metinleri okurken de aktif hale geçer.

Beynin bu bölgesi, yazılı kelimeler okunurken kelimelerin konuşulması sırasındakinden daha aktiftir. Kullanılan yalancı kelimeler ne kadar gerçek kelimelere benzerse oksipito temporal korteksin aktivitesi o kadar artar. Ek olarak yazılan kelime, gerçek bir kelimeye ne kadar çok benzerse aktive olan bölge beynin ön kısmına daha yakın olur.

Gelişme çağındaki kişilerde oksipito temporal bölge, hasara uğradığında konuşma yeteneği tamamıyla kaybedilebilir. Beynin bu bölgesinin kelimelere karşı hassasiyeti, okumayı öğrenmenin çok erken aşamasında gelişir. Harfler ve kelimeler konusunda uzmanlaşmasıysa yıllar içindeki okuma deneyimi sonucunda gelişir.

Temporoparietal Korteks

Çocuklar, dili konuşmayı duyarak ve duydukları kelimeleri anlamları ile ilişkilendirerek öğrenir. Okumak ise yazılı semboller haline getirilmiş dilin konuşulan kelimeler ile ilişkilendirilmesini gerektirir. Bu sebeple okumanın öğrenilebilmesi, ses bilgisel farkındalığa ya da sesleri harfler ve kelimeler ile ilişkilendirmeye bağlıdır.

Beynin sol yarım küresindeki temporoparietal bölgelerin aktivitesi, okumanın öğrenilmesi için gerekli olan ses bilgisel gelişim için önemlidir. Tanıdık, sık kullanılan kelimeler okunurken sol yarım küredeki oksipito temporal korteksteki hücreler daha aktif olur. Tanıdık olmayan, nadiren kullanılan ya da gerçekte var olmayan sözde kelimeler okunurken ise temporoparietal korteksteki hücreler daha aktiftir.

Alt Frontal Korteks

Alt frontal korteksin okumadaki rolü, temporoparietal korteks ve oksipito temporal korteksin okumadaki görevlerinden biraz daha karmaşıktır. Sol alt frontal korteksin aktivitesi, sözel çalışma belleği, ses bilgisel ve anlamsal işleme, sessiz okuma ve konuşmanın planlanması ile ilişkilidir.

Yaşı daha küçük çocuklar, ses bilgisel işleme için sol alt frontal kortekse daha bağımlı iken bu durum yaş büyüdükçe azalır. Alt frontal korteksin artan aktivitesi, ses bilgisel görevlerin zorluğu ile ilişkilidir. İşitme engelli kişiler yazılı metinleri okurken bu bölge daha aktif olur.

Okumak Farklı Beyin Bölgelerinin Eş Zamanlı Çalışmasını Gerektirir

Beynin bu üç korteks bölgesi, okuyan beyin için birincil önemdedir. Okumanın nörobiyolojisinin temelinde bu bölgelerin birincil işitme korteksi ve birincil görme korteks gibi diğer beyin bölgeleri ile uyumlu ve eş zamanlı çalışması yer alır.

Temporoparietal ve oksipito temporal bölgelerin dahil olduğu ağlardaki gri madde hacminin artışı daha iyi bir okuma yeteneği ile ilişkilidir. Anaokulundan üçüncü sınıfa kadar çocukların temporoparietal korteks beyaz maddesinde görülen artış daha iyi bir okuma becerisi sağlar.​

Korteks bölgelerini birbirine bağlayan sol yay demeti (arcuate fasciculus), sol alt boyuna fasikül (longitudinal fasciculus) ve sol üst boyuna fasikül adı verilen sinir demetleri bu farklı beyin bölgelerinin uyum içinde çalışması için gereklidir.

Sol yay demeti, temporoparietal bölgeleri birbirine bağlar ve ses bilgisel işlemleri destekler. Okumayı öğrenme, bu sinir demetindeki bağlantının daha güçlü olması hale gelmesi sayesinde gerçekleşir.

Alt boyuna fasikül, temporal ve oksipital lobları birbirine bağlar. Bu sinir demetinin yapısal bütünlüğündeki artış daha iyi konuşma becerileri ve kelimelerin görsel olarak işlenmesi ile ilgilidir.

Üst boyuna fasikül ise pariyetal ve frontal lobları birbirine bağlar.

Böylelikle bir yazının daha sonuna geldik, okumanın ne kadar kompleks bir işlem olduğunu bir nebze olsun açıklayabildiğimizi ümit ediyoruz. Yeni yazılarda görüşmek dileğiyle şimdilik hoşçakalın.

Okumanın nörobiyolojisi hakkında Türkçe olarak basılmış bir kitap okumak isterseniz Alfa Yayınları’ndan çıkan Stanislas Dehaene’ye ait Beyin Nasıl Okur isimli kitabı okuyabilirsiniz.
https://www.alfakitap.com/kitap.php?id=10230

Sitemizden Bu Yazı da İlginizi Çekebilir.

Kraliçenin Yemeği: Arı Sütü Nedir, Arı Sütünün İçeriğinde Neler Bulunur, Arı Sütünün Faydaları Nelerdir?

Kaynakça

D’Mello, A. M., & Gabrieli, J. D. (2018). Cognitive neuroscience of dyslexia. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 49(4), 798-809.

İlk Yayımlanma Tarihi: 08.11.2018  Düzenlenme Tarihi: 23.02.2019  Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

five + one =