C Vitamininin Faydaları, Bulunduğu Gıdalar ve C Vitamini Eksikliği

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Portakal önemli bir C vitamini kaynağı

1. C vitamini Nedir?

Bilimsel adıyla L- askorbik asit ya da C vitamini nedir? Aslında karbon, hidrojen ve oksijenden meydana gelen organik bir bileşiktir. Saf halinde beyaz katı formda olan bu vitamin, dekstroz şekerinden meydana gelir. Vücudun çeşitli fonksiyonları için gerekli temel bir besin maddesi olarak bilinir, C vitamini eksikliği önemli sağlık sorunlarına sebep olabilir.

Pek çok hayvan kendi askorbik asidini üretebilir. İnsanlar ise bu vitamini besinlerle almak zorundadır. Çünkü askorbik asidin üretilmesinde görev alan L-gulonolakton oksidaz isimli enzimi kodlayan gen insan ve diğer primatlarda (şempanze, maymun vb.) mutasyona uğramıştır. Bunun sonucu olarak bu enzim ve de askorbik asit insan vücudunda üretilemez.

Askorbik Asidin Keşfi

C vitamini nedir sorusunun yanıtına ilk ulaşan kişi, Macar bilim insanı Albert Szent-Györgyi oldu. Fizyolog Albert Szent-Györgyi, 1928 yılında adrenal bezlerden heksüronik asit adı verilen bir madde saflaştırdı. 4 yıl sonra ABD’li biyokimyacı Charles Glen King , C vitaminini saflaştırdı ve onun heksüronik asit ile aynı madde olduğunu belirledi. Vitaminin kimyasal yapısı ise 1933 yılında İngiliz organik kimyacı Norman Haworth tarafından ortaya çıkarıldı. Györgyi 1937 yılında Nobel Tıp Ödülü’nü alırken Haworth da aynı yıl Nobel Kimya Ödülü’nü aldı.

2. C vitamini nelerde var?

Bu vitamin; soğan, patates, domates, yeşil ve kırmızı biber, brokoli, lahana, brüksel lahanası ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunur.

C vitaminini (askorbik asit) içeren meyveler ise turunçgiller, guava, kivi ve böğürtlen gibi etli ve zarlı kabuksuz meyvelerdir.​

Havaya maruz kalmak, kurutma, tuzlama ve pişirme gibi işlemler askorbik asidin kaybedilmesine sebep olur. Özellikle bakır kaplarda pişirmek, daha fazla vitamin kaybedilmesi ile sonuçlanır.

İlginç Bilgi

Eskimoların yaşadıkları bölgeden dolayı meyve ve sebze tüketmeleri mümkün değildi. Bu sebeple C vitamini nedir bilmeyen Eskimolar C vitamini eksikliği riski altındaydı. Peki Eskimolar vücutlarının bu vitamine duyduğu ihtiyacı nasıl karşılardı? Eskimolar, askorbik asit ihtiyaçlarını narval ya da deniz gergedanı denilen boynuzlu bir balina türünden karşılardı. Çünkü bu deniz memelisinin derisi, bu vitamin açısından zengin bir hayvansal gıdadır.

3. Askorbik asit ne kadar alınmalı, neden önemli, C vitamini eksikliği neye sebep olur?

Beslenme yoluyla günde 30 ila 180 miligram arasında askorbik asit alındığında alınan vitaminin %70 ila %90’ı vücut tarafından emilir. Günde 1000 miligramdan fazla alındığında ise emilim oranı %50’nin altına düşer. Sağlıklı yetişkinlerde vücutta bulunan toplam C vitamini miktarı, 300 miligram ila 2 gram arasında değişir. Kullanılmayan, fazla miktardaki askorbik asidin büyük kısmı idrarla, bir kısmı ise dışkıyla atılır

Bu vitamin ne kadar alınmalı?

Yetişkin erkeklerin günde 90 miligram, kadınların ise günde 75 miligram askorbik asit alması tavsiye edilir. Sigara içen kişiler günde 40 ila 50 miligram askorbik asit kaybeder, bu kayıp oranı sağlıklı kişilerden %50 fazladır. Bu sebeple sigara içenler, sağlıklı kişilerin günde almaları gereken doza ek, fazladan 35 miligram daha almak zorundadır.​

Bu vitamin neden önemli? C vitamini eksikliği neye sebep olur?

Bu vitamin; belirli bir miktarın altında alınırsa iskorbüt denilen, diş etlerinde değişiklik, kanama, kollar ve bacaklarda ağrı ile seyreden, ölümle sonuçlanabilen bir hastalık ortaya çıkabilir. C vitamini eksikliği, tüm sebeplere bağlı ölüm ve kanser oranında artışla ilişkilidir.

4. Hastalıkta ve sağlıkta C vitamini faydaları nelerdir?

C vitamini faydaları dolayısıyla önemli bir besindir, bu faydalardan bazıları aşağıda sıralanmaktadır.

  • Bu vitamin; bedenin yağ, karbonhidrat ve proteinleri verimli kullanmasını sağlar.
  • Kandaki normal veya yüksek askorbik asit düzeyleri, mutasyona sebep olan serbest radikalleri etkisiz hale getirerek oksidatif stresi ve DNA hasarını önler.
  • Bu vitamin, kanser tedavisine ek olarak kullanılabilir. Kanser tedavisiyle birlikte yüksek miktarda askorbik asit enjeksiyonu; tümör hücrelerinin geri dönüşsüz hasarına, tümör hücrelerinin programlı olarak ölümüne sebep olur. C vitamini faydaları arasında kolajen sentezini arttırmak ve hyaluronidaz enziminin aktivitesini durdurmak da bulunur. Böylelikle ekstraselüler matrisi arttırır ve kanserin vücutta yayılmasını engeller.
  • Askorbik asit, damar sertleşmesinde (ateroskleroz) önemli bir adım olan düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) oksidasyonunu azaltır.
  • Bu vitaminden yeterli miktarda almak, gözde katarakt gelişme riskini azaltabilir.
  • Bu vitamin, kolajenin çapraz bağ yapmasında görev alır.
  • Bitkisel gıdalardan alınan ve hem olmayan demirin (non-heme demir) bağırsaklardan emilimi; askorbik asit tarafından arttırılır. C vitamini faydaları arasında yer alan bu özellik, özellikle vejetaryenler açısından önemlidir.

5. Yan etkileri nelerdir?

Bu vitamini içeren destekler, aşağıda sıralanan yan etkilere sebep olabilir.

  • Mide Bulantısı
  • Kusma
  • Mide Yanması
  • Özofajit (Özofagus İltihabı)
  • Mide Krampı
  • Halsizlik
  • Baş Ağrısı
  • Uyuklama
  • İshal
  • Uykusuzluk Hastalığı (İnsomnia)
  • Cilt Kızarması

Sitemizden bu yazı da ilginizi çekebilir.

İskorbüt Hastalığı ve Askorbik Asit Eksikliği

Kaynakça:

  1. https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-c/art-20363932
  2. https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/szentgyorgyi.html
  3. Carpenter, K. J. (2012). The discovery of vitamin C. Annals of Nutrition and Metabolism, 61(3), 259-264.
  4. Daud, Z. A. M., Ismail, A., & Sarmadi, B. (2016). Ascorbic acid: Physiology and health effects.

İlk Yayımlanma: 23.12.2018 Son Güncelleme: 15.02.2019  Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

2 × four =