Çinko Nedir, Çinkonun Yararları ve Çinkonun Zararları Nelerdir, Çinko Nelerde Var?

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

İstiridye önemli bir çinko kaynağıdır. (Çinkonun yararları, çinko nelerde var, çinko nedir, çinko eksikliği belirtileri nelerdir)

Bu yazıda çinko nedir, çinkonun yararları nelerdir, çinkonun zararları nelerdir, çinko nelerde var, çinko eksikliği nedir ve neler çinko eksikliği belirtisi sayılır sorularının yanıtları üzerinde duracağız.

1. Çinko Nedir?

Çinko nedir sorusu farklı açılardan yanıtlanabilir. Kimyasal açıdan bakıldığında çinko; atomik numarası 30 olan, oda sıcaklığında katı halde bulunan bir metaldir. Bu metali tanımlamak için Zn kısaltması kullanılır. Normalde gümüş rengi olan bu metal, havaya maruz kaldığında kararır. Doğada en yaygın bulunan formları çinko sülfür ve çinko silikattır. Bilimsel olarak 1746 senesinde Alman Kimyager Andreas Marggraf tarafından keşfedilir. Fakat daha milattan önceki dönemde bile Yunanlılar ve Romalılar tarafından bilinen bir metaldir. İngilizcesi olan Zinc kelimesi; taş anlamına gelen Farsça bir kelime olan “sing”ten gelir.

Çinko nedir sorusu beslenme açısından da yanıtlanabilir. Çinko, gıdalar yoluyla alınması gereken temel bir besin öğesidir. Bu mineral; vücutta üretilemez veya depolanamaz, bu nedenle beslenme ile düzenli şekilde alınması gerekir. Vücudun sayısız yolla kullandığı hayati bir mineral olmasının yanında vücutta demirden sonra en çok bulunan ikinci mineraldir. Her hücre, bu minerali içerir. İnsan vücudunda ortalama olarak 2,5 gram çinko bulunur.

Çinko, ince bağırsaktan emilir. Hücrede sabit bir çinko düzeyini korumak, hayatta kalmak için esastır. Toplam çinko emilimi ve endojen bağırsak atılımındaki ayarlamalar vücuttaki çinko düzeyini korumayı sağlar.

2. Çinkonun Yararları Nelerdir?

Vücuttaki birçok işlem için çinko gereklidir. Çinkonun yararları arasında enzimatik reaksiyonlar, protein sentezi, DNA sentezi, yara iyileşmesi, büyüme ve gelişmedeki fonksiyonları da sıralanabilir.

Yara iyileşmesini  teşvik eder

Cilt açısından çinkonun yararları kolajen sentezi, bağışıklık fonksiyonu ve iltihabi yanıtta oynadığı kritik rolde bulunur. Bunların yanında yaraların iyileşmesinde de önemlidir. İnsan cildi; vücudun çinko içeriğinin yüzde 5’ini içerir, bu nispeten yüksek bir miktardır. Çinko; yanıklara, bazı ülserlere ve diğer cilt yaralanmalarına yönelik bir tedavi edici olarak kullanılır. Çinko takviyesinin diyabetik ayak ülseri olan hastalarda yara iyileşmesine olumlu etkisi gösterilmiştir.

Bağışıklık sisteminin güçlenmesine yardımcı olur

Bağışıklık sistemi için önemi de çinkonun yararları arasında sayılır. Çinko eksikliği, doğuştan gelen bağışıklık ve kazanılmış bağışıklığın birçok yönünü etkiler. Birçok çalışma çinko seviyelerinin yaşla birlikte azaldığını doğrulamaktadır. Çinko desteği, bağışıklık sistemini geliştirme ve yaşlılarda kronik iltihabı azaltma potansiyeli göstermektedir. Çinko takviyeleri, belirli bağışıklık sistemi hücrelerini uyarır ve oksidatif stresi azaltır. Günde 80-92 miligram çinko takviyesinin soğuk algınlığı süresini üçte bir oranında kısaltabileceği gösterilmiştir.

Çinko, yaşa bağlı bazı hastalıklarla ilgili riski azaltır. Vücudun enfeksiyondan korunmasına yardımcı olan T hücrelerinin ve doğal öldürücü hücrelerin aktivitesini artırarak bağışıklık tepkisini artırabilir.

Günde 45 mg çinko almanın yaşlı yetişkinlerde enfeksiyon sıklığını yaklaşık %66 oranında azaltabileceği bulunmuştur.

4200’den fazla kişinin katıldığı geniş kapsamlı bir yaşa bağlı maküler dejenerasyon araştırmasının sonuçlarına göre günlük antioksidan takviyeleri olarak E vitamini, C vitamini, beta karoten ve ek olarak da 80 mg çinko alınması görme kaybını ve ileri yaşa bağlı maküler dejenerasyon riskini önemli ölçüde azaltır.

Çinkonun sivilceler üzerine de olumlu etkileri bulunur. Akneli insanlar daha düşük çinko seviyelerine sahiptir. Bu nedenle, takviye almak semptomları azaltmaya yardımcı olabilir. Hem topikal hem de ağız yoluyla çinko tedavisi, iltihaplanmayı azaltarak P. acnes bakterilerinin büyümesini önleyebilir. Yağ bezi aktivitesini baskılayarak sivilcelerin etkili bir şekilde tedavi edilmesine yardımcı olur.

İltihaplanmayı azaltır

İltihap üzerine olumlu etkisi, çinkonun yararları arasında yer alır. Çinko, oksidatif stresi ve vücuttaki bazı iltihap proteinlerinin seviyesini azaltır. Bu da kronik iltihabın oluşmasına engel olur. Kronik iltihap; zihinsel performans düşüklüğü, kanser gibi pek çok kronik hastalığın oluşmasında bir etken olarak yer alır. Bir araştırmanın sonuçlarına göre günde 45 mg çinko alan hastalarda iltihap ilişkili moleküller belirgin şekilde azalır.

3. Çinko Nelerde Var?

Bu mineral, doğal olarak hem bitkisel hem de hayvansal gıdalarda bulunur. Çinko nelerde var diye sorulduğunda içerdiği miktar açısından istiridye ilk sırada gelir. 100 gram istiridye 87 miligram çinko içerir. Bu günlük olarak alınması gerekli miktarın 6 katına yakındır.

İstiridye dışında hayvansal ürünler arasında çinko nelerde var diye düşünüldüğünde aşağıdaki besinler sayılabilir. Karides, balık, et, karaciğer, yumurta, süt, yoğurt, peynir, çinko içeren yiyecekler arasındadır. Bitkisel ürünler arasında çinko nelerde var diye düşünüldüğünde aşağıdaki gıdalar sayılabilir. Buğday tohumu, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, badem, tüm tahıllar, mantarlar, ceviz, pancar yeşillikleri, kaju fıstığı, bezelye, kuşkonmaz, lahana ve kenevir tohumu bu minerali içerir. Özellikle vejetaryenler, bitkisel ürünler arasında çinko nelerde var sorusunun yanıtını iyi bilmelidir.

Her ne kadar kahvaltı gevrekleri, un gibi besinler doğal olarak bu minerali içermese de sentetik çinko formlarıyla desteklenebilir. Ayrıca çinko takviyeleri veya çinko sağlayan besinleri tüketerek de alabilirsiniz. Bağışıklık fonksiyonundaki rolü nedeniyle çinko, çeşitli doğal soğuk algınlığı tedavilerine eklenir.

4. Çinko Eksikliği, Çinko Eksikliği Belirtisi Olan Durumlar

Şiddetli çinko eksikliği; nadir bir genetik mutasyona sahip ya da alkol bağımlılığı olan kişilerde, anneleri yeterli çinkoya sahip olmayan emzirilen bebeklerde ve bazı immün baskılayıcı ilaçlar alan kişilerde ortaya çıkabilir. Acrodermatitis enteropathica, özellikle çinko emilimini etkileyen nadir görülen bir genetik hastalıktır. Yukarıda sıralanan özelliklere sahip olan kişilerde çinko eksikliği belirtisi olabilecek durumlar takip edilmelidir.

Büyüme ve gelişme bozukluğu, bir şiddetli çinko eksikliği belirtisidir. Gecikmiş cinsel olgunluk, deri döküntüleri, sıtma, zatürre, kronik ishal, davranış problemleri ve bozulmuş yara iyileşmesi  bulunur. Ayrıca, yaşlanma ile ilişkili dejeneratif değişiklikler, kısmi immün yetmezlik, yara iyileşmesinde gecikme ve bazı nörolojik ve psikolojik değişiklikler de çinko eksikliği belirtisi olarak sayılabilir.

Çinko eksikliği; bağışıklık sisteminizi bozduğundan enfeksiyon olasılığını artırır. Çinko eksikliği, 5 yaşından küçük çocuklarda her yıl 450 binden fazla ölüme neden olur. Bu nedenle çinko eksikliği belirtisi olabilecek olan durumlara, değişikliklere dikkat edilmelidir.

5. Çinkonun Zararları, Çinko Fazlalığı

Aşırı miktarda alındığında çinkonun zararları ortaya çıkar. Dolayısıyla çinkonun zararları, çinko mineralinin kendisiyle değil çinko fazlalığı ile ilişkili bir durumdur. Baş ağrısı, mide bulantısı, kusma, iştah kaybı, mide krampı ve ishal; çinkonun zararları arasında yer alır.

Yetişkinlerin alması gerekli olan günlük çinko miktarı kadınlar için 8 miligram, erkekler için 11 miligramdır. Vücudun tolere edebileceği günlük maksimum miktar ise 40 miligramdır. Günde 150-450 miligram çinko almak; çinkonun zararları arasında yer alan HDL (iyi kolesterol) düşüşü, bağışıklık sisteminin fonksiyonunun zayıflaması ve bakır düzeyinin azalması gibi durumlara sebep olur.

Sitemizden bu yazı da ilginizi çekebilir.

C Vitamininin Faydaları, Bulunduğu Gıdalar ve C Vitamini Eksikliği

Kaynak:

  1. Nazanin Roohani ve diğerleri, Zinc and its importance for human health: An integrative review, J Res Med Sci. 2013
  2. https://ods.od.nih.gov/factsheets/%20Zinc-HealthProfessional/
  3. Enju Liu ve diğerleri, Effect of Zinc Supplementation on Growth Outcomes in Children under 5 Years of Age, Nutrients, 2018.
  4. Zastrow ML1, Pecoraro VL, Designing hydrolytic zinc metalloenzymes, Biochemistry. 2014
  5. Roohani N ve diğerleri, Zinc and its importance for human health: An integrative review, , 2013.
  6. Momen-Heravi M ve diğerleri,The effects of zinc supplementation on wound healing and metabolic status in patients with diabetic foot ulcer: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Wound Repair Regen. 2017.
  7. Hajo Haase ve Lothar Rink,The immune system and the impact of zinc during aging, Immun Ageing, 2009.
  8. Hemilä H, Zinc lozenges and the common cold: a meta-analysis comparing zinc acetate and zinc gluconate, and the role of zinc dosage, JRSM Open. 2017.
  9. Ananda S. Prasad, Discovery of Human Zinc Deficiency: Its Impact on Human Health and Disease1,2,3, Adv Nutr., 2013.
  10. Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group, Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) randomized clinical trial, JAMA. 2013.
  11. Majid Rostami Mogaddam ve diğerleri, Correlation between the Severity and Type of Acne Lesions with Serum Zinc Levels in Patients with Acne Vulgaris, Biomed Res Int. 2014
  12. Bin Bao ve diğerleri, Zinc decreases C-reactive protein, lipid peroxidation, and inflammatory cytokines in elderly subjects: a potential implication of zinc as an atheroprotective agent1,2,3, Am J Clin Nutr. 2010.

İlk yayımlanma tarihi: 22.02.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

12 − six =