Fenolik Bileşikler Nedir ve Sağlığa Yararları Nelerdir?

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Böğürtlen, yaban mersini vd. bitkilerde fenolik bileşikler bulunur. Fenolik bileşikler ne işe yarar, fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydaları nelerdir? Fenolik bileşiklerin antioksidan etkisi

Bu yazıyı okuduğunuzda fenolik bileşikler nedir, fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydaları nelerdir gibi soruların yanıtlarını bulacaksınız. Fenolik bileşiklerin antioksidan etkisi vd. etkileri hakkına bilgi edineceksiniz.

1. Fenolik Bileşikler Nedir?

Fenolik bileşikler; bitkiye tat, lezzet ve renk (sarı, turuncu, kırmızı ve mavi pigmentler) vermenin yanı sıra bitkinin antioksidan özelliklerini de sağlayan bileşiklerdir. Bitkiler, bu bileşikleri avcılara karşı kimyasal bir savunma aracı olarak üretir, bu bileşikler üreme için gerekli olan bitki-bitki etkileşimlerinde görev alır.

2. Fenolik bileşikler ne işe yarar: Fenolik Bileşiklerin Sağlık Açısından Faydaları

Fenolik bileşikler ne işe yarar sorusu daha detaylı bir şekilde yanıtlandığında bitkiler ve insanlar açısından farklı cevaplar ortaya çıkar.

Bitkiler açısından fenolik bileşikler ne işe yarar?

Bitkilerdeki fenolik bileşikler; bitki açısından bitki yapısına katılan polimerler (lignin) ya da cezbediciler (flavonoidler ve karotenoidler) olarak fonksiyon gösterebilir. Ek olarak bitkide UV ışınlarına karşı koruyucu bileşikler (flavonoidler), sinyal bileşikleri (salisilik asit, flavonoidler) ve savunma cevabı kimyasalları (tanenler, fitoaleksinler) olarak da işlev görebilirler.

İnsanlar açısından fenolik bileşikler ne işe yarar?

Bu bileşikler; anti-aging (yaşlanma karşıtı), anti-inflamatuar (iltihap önleyici), antioksidan ve anti-proliferatif (hücre çoğalmasını engelleyici) özellikleri dolayısıyla insanlar açısından hayati öneme sahiptir.

Fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydalarıyla ilgili detaylı bilgileri aşağıdaki başlıklarda bulabilirsiniz.

Fenolik bileşikler ne işe yarar: Fenolik Bileşiklerin Antioksidan Etkisi

Kimyasal süreçler, özellikle oksitlenme, canlılarda serbest radikallerin oluşmasına neden olur. Serbest radikaller; yüksek derecede reaktiftir ve farklı moleküller ile kolayca reaksiyona girebilir, hücrelere ve dolayısıyla canlıya zarar verebilir.

Antioksidanlar, serbest radikallerle reaksiyona girer ve bu radikallerin hücrelere zarar vermelerini önler. Bu özellikleriyle hücrelerin anormalleşme ve tümör oluşturma risklerini azaltır ve hücrelerdeki yaşlanma etkilerini minimuma indirir. Böylelikle hücrelerin yaşam şansını yükseltir ve biyolojik sistemleri oksidatif süreçlerin etkilerine karşı korur.

Bitkilerdeki fenolik bileşiklerin antioksidan etkisi bulunur. Fenolik bileşiklerin antioksidan etkisi, fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydaları arasında önemli bir yere sahiptir. Polifenoller; C, E vitaminleri ve karotenoidlere göre daha güçlü antioksidan potansiyel barındırır.

Flavonoidler, antioksidan özelliklere sahip fenolik bileşiklerdir. Üzüm kabuğunda ve kırmızı şarapta bulunan fenolik bir bileşik olan resveratrol de antioksidan etkilere sahiptir.

Birçok çalışma, fenolik bileşiklerin antioksidan etkisine odaklanmıştır. Bu bileşiklerin kansere, kalp ve damar hastalıklarına karşı koruyucu ve tedavi için potansiyel fizyolojik etkilerinin onların antioksidan aktivitesinden kaynaklandığı öne sürülmektedir.

Araştırmalar; resveratrolün deney modellerinde ömrü uzatabildiğini göstermiştir. Fenolik bileşiklerin antioksidan etkisi, serbest radikallerin neden olduğu DNA hasarını en aza indirerek sağlıklı yaşlanmaya da yardımcı olabilir.

Fenolik bileşikler ne işe yarar: Antidiyabetik Etki

Fenolik bileşikler; özellikle üzüm, çilek ve domates gibi birçok meyve ve sebzede bulunur. Fenolik asitler ve flavanoidler gibi fenolik bileşikler metabolik sendrom ve bununla ilişkili olan tip 2 diyabet riskini azaltarak sağlığa fayda sağlayabilir.

Bitkilerdeki polifenoller ve polifenol açısından zengin ürünler, karbonhidrat ve yağ metabolizmasını etkileyerek, kan şekeri yüksekliğini, dislipidemi ve insülin direncini azaltır. Polifenoller; beta hücresi fonksiyonunu iyileştirir, insülin salınımı uyarır.

Fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydaları arasında yağ metabolizmasınını hızlandırmak da yer alır. Bu bileşikler; oksidatif stresi, strese duyarlı sinyalleri ve iltihap süreçlerini hafifletir. Polifenoller; kardiyovasküler hastalıklar, nöropati, retinopati, nefropati dahil olmak üzere uzun süreli diyabet komplikasyonlarının gelişimini de engelleyebilir.

Birçok araştımanın sonuçları, fenolik bileşiklerin diyabetin zararlı etkilerine karşı koruyucu özelliği olduğu düşüncesini destekler. Fenolik bileşiklerin anti-diyabetik etkileri şu şekilde sıralanabilir:

  • karbonhidrat metabolizmasının düzenlenmesi
  • insülin etkisinin arttırılması, glikoz alımının iyileştirilmesi
  • pankreas β-hücrelerinin korunması
  • hücre homeostazisi için önemli olan sinyal yollarının düzenlenmesi

Beslenme yoluyla alınan fenolik bileşikler almak; diyabet ile başa çıkmak için güvenli, kolay ve uygun maliyetli bir yol olarak tercih edilebilir. Diyabet hastalarının yanı sıra diyabetli olmayan kişilerin de fenolik bileşik içeren besinleri tüketmeleri önemlidir.

Fenolik bileşikler ne işe yarar: Antikanser Etki

Kanser karşıtı etki, fenolik bileşiklerin sağlık açısından faydaları arasında yer alır. Böğürtlen, ahududu, yaban mersini ve çilekten elde edilen ekstraktlar antikanser özelliklere sahiptir. Bunların yanında çilekten elde edilen antosiyaninler, kemferol, kuersetin, kumarik asit ve elajik asit esterleri gibi polifenoller, tümör büyümesini ve kanser gelişimini önleyici özelliklere sahiptir. Bu bileşikler; insan ağız, meme, kolon ve prostat tümör hücrelerinin büyümesini engeller.

Fenolik bileşikler reaktif oksijen türleri de dahil olmak üzere iç veya dış kaynaklı genotoksik moleküllerin etkilerini engelleyerek kanser başlangıcını engelleyebilir. Genotoksik moleküller, genlere toksik etki göstererek mutasyonlara ve kansere neden olan kimyasal maddelerdir.

Flavanon, kuersetin, kateşin, izoflavon, lignan, elajik asit, resveratrol, kırmızı şarap polifenolleri veya kurkumin gibi birçok fenolik bileşik, bazı kanser modellerinde farklı mekanizmalarla kansere karşı koruyucu etki göstermiştir. Kanser modelleri, kanserin mekanizmasını laboratuvar ortamından incelemek için geliştirilmiş prosedürlerdir.

Hücre çoğalmasının durdurulması ve hücre farklılaşmasının desteklenmesi, kanser tedavisinde sıklıkla kullanılan bir tedavi stratejisidir. Fenolik bileşiklerin antioksidan etksisinin yanında hücre çoğalmasını engelleyici etkisi de vardır. Hücre çoğalmasında teşvik edici görevi olan nükleer faktör kappa B’yi etkileyen mekanizmayı durdurucu etkisi olan fenolik bileşikler de bulunur.

Resveratrol, kurkumin ve epigalokateşin-3-gallat, apigen, kuersetin, kemferol gibi birçok fenolik bileşik; hücre çoğalmasını teşvik eden sinyalleri durdurur.

Bazı çalışmalar, fenolik bileşiklerin tümörlerdeki damarlanmayı engelleyici etkisini göstermiştir. Tümör damarlanması, tümörün büyümesi ve metastaz için gerekli olan önemli bir aşamadır. Buradan hareketle damar oluşumunun engellenmesi de kanser tedavisinde kullanılan stratejilerden biridir. Örneğin yeşil çaydaki polifenoller, tümör damarlanmasını ve böylelikle tümör büyümesini engelleyici etkiye sahiptir.

Fenolik bileşikler olan kateşinler de tümörün damar oluşturmasını tümörde damarlanmayı teşvik eden ve engelleyen faktörleri düzenleyerek engeller. Kurkumin ve resveratrol, kültüre edilmiş hücrelerde damarlanma için önemli bir faktör olan VEGF’yi engeller. Kuersetin, proantosiyanidin ve epigalokateşinin de tümörlerde damarlanmayı engelleyici etkileri bulunur.

Kanser hücrelerinin başka dokulara, organlara yayılabilmesi (invazyon) ve metastaz denilen durumu meydana getirebilmesi için tümör hücrelerinin diğer dokulara göç etme ve onları istila etme yeteneğini kazanmasını gerekir. Bu amaçla tümör hücrelerinde bazı değişimler meydana gelir. Bu değişimlere örnek olarak hücre tutunmasındaki (adezyon) bazı değişiklikler ve hücreler arası yapıyı bozan ve kanser hücresinin dokular arasındaki hareketinin kolaylaşmasını sağlayan bazı enzimlerin üretiminden bahsedilebilir.

Besin yoluyla alınan polifenoller, kanser hücresinin tutunma ve hareket mekanizmalarını çeşitli yollarla etkiler. Kurkumin, apigenin, kuersetin ve kateşin gibi polifenollerin çoğalma önleyici, metastaz önleyici ve/veya invazyon önleyici özelliklere sahip olduğu ispatlanmıştır. Resveratrol; göğüs kanseri dahil olmak üzere çeşitli kanser türlerinde hücre göçü, invazyon ve metastazı engeller.

Yaygın bir fenolik asit olan kafeik asit, prostat kanseri hücrelerinin in vitro invazyonunu etkili bir şekilde önler. Kuersetin, hem hücre göçünü hem de kanser hücrelerinin istila yeteneğini önleme potansiyeli bakımından geniş çapta araştırılmıştır. Mekanik olarak kuersetin, hücreler arası yapıyı bozan enzimlerin etkilerini önleyerek hücre göçünü ve invazyonunu engeller.

Fareler üzerinde yapılan deneylerden elde edilen sonuçlara göre fermentasyon yoluyla polifenol bakımından zenginleştirilen yaban mersini, kanser kök hücresi oluşumunu engeller. Ek olarak akciğer metastazını azaltır ve kansere karşı koruyucu etki gösterir.

Resveratrol, EGCG, kurkumin ve kuersetin gibi polifenoller; kolon kanseri, akciğer kanseri, prostat kanseri, meme kanseri, melanoma veya lösemi gibi farklı kanser türlerinde kanser hücrelerinin intiharını (programlı hücre ölümü) tetikler.

Fenolik bileşiklerin karaciğer kanseri, prostat kanseri, kolon kanseri ve lösemi gibi birçok kanserin başlangıcını ve ilerlemesini engelleyebilecek veya yavaşlatabilecek özellikleri bulunur.

Bazı polifenoller, baskılayıcı maddeler olarak da etki gösterebilir ve hücre çoğalmasını önleyerek kanserleşmiş hücrelerden tümörlerin oluşumunu ve büyümesini durdurabilir.

Sitemizden bu yazı da ilginizi çekebilir.

Kemoterapinin Yan Etkileri Nelerdir?

Kaynakça

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29737665

Ozcan, T., Akpinar-Bayizit, A., Yilmaz-Ersan, L., & Delikanli, B. (2014). Phenolics in human health. International Journal of chemical engineering and applications, 5(5), 393.

Basli, A., Belkacem, N., & Amrani, I. (2017). Health Benefits of Phenolic Compounds Against Cancers. In Phenolic Compounds-Biological Activity. InTech.

Lin, D., Xiao, M., Zhao, J., Li, Z., Xing, B., Li, X., … & Chen, H. (2016). An overview of plant phenolic compounds and their importance in human nutrition and management of type 2 diabetes. Molecules, 21(10), 1374.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27593957

Düzenlenme Tarihi: 01.03.2019   Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

seventeen + 12 =