Koyun, Keçi ve İnek gibi Hayvanlardan Bulaşabilecek Hastalıklar

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Hayvanlardan insanlara bulaşabilecek olan hastalıklar zoonotik hastalıklar olarak adlandırılır. Etini tüketmek için kesilen ve kurbanlık olarak beslenen koyun gibi hayvanlardan pek çok hastalık bulaşabilir. Bu yazıda kurbanlık koyun, inek gibi hayvanlardan insanlara bulaşabilecek olan şarbon, orf hastalığı, kuduz, kırım kongo kanamalı ateşi (KKKA) vb. hastalıklardan bahsedeceğiz.

u yazıda kurbanlık koyun, inek gibi hayvanlardan insanlara bulaşabilecek olan kuduz, bruselloz, şarbon, orf hastalığı, kuduz, kırım kongo kanamalı ateşi (KKKA) vb. hastalıklardan bahsedeceğiz.
1838 yılına ait renkli taş baskı. Wellcome Collection. CC BY

1. Kuduz

Kuduz, tüm memeli hayvanları etkileyen viral bir hastalıktır. Kuduz, genelde kuduz olan hayvanın ısırması yoluyla bulaşır. Ek olarak deride bir kesik ya da yara olması halinde hayvanın salyasına ya da beyin omurilik sıvısı gibi vücut sıvılarına temas edildiğinde virüs vücuda alınır. Bir hayvan tarafından ısırıldıktan sonra ivedilikle kuduz aşısı olunmalıdır, hastalığın belirtileri ortaya çıktıktan sonra ölümcüldür ve geri dönüş mümkün değildir.

2. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA)

Türkiye’de de ölümlere sebep olduğu için haberlere de konu olan Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), viral bir hastalıktır ve bilindiği kadarıyla insan dışındaki hayvanlarda herhangi bir hastalığa sebep olmaz. Genelde keneler yoluyla bulaşsa da kurbanlık koyun gibi hayvanlardan insanlara ya da insanlardan insanlara da bulaşabilir. Bulaşma deri teması ya da beslenme yoluyla vücuda girebilir. İlk başta vücut sıcaklığının yükselmesine sebep olan hastalık şiddetli kanamaya sebep olacak şekilde ilerler.

3. Kurbanlık Koyun gibi Hayvanlardan Bulaşabilen Pek Bilinmeyen Bir Hastalık: Orf Hastalığı

Orf hastalığı viral bir cilt hastalığıdır ve hayvandan insana bulaşabilirken insandan insana bulaşmaz. Enfekte koyun veya keçi gibi hayvanlara temas edilmesi yoluyla kişiye bulaşır. Bulaşmadan sonraki 3 ila 5 gün içinde genelde el, ön kol ve yüzde olmak üzere 1 ya da daha fazla sayıda 2-5 cm’lik lezyon oluşur. Hastalık 3 ila hafta ilerledikten sonra içinden sıvı sızan bir çıban haline gelir ve zaman içerisinde kabuk tutarak kendiliğinden geçer.

4. Şarbon

Şarbon nedir?

Şarbon, Bacillus anthracis denilen spor oluşturan, gram pozitif, çubuk şekilli bakterilerin sebep olduğu bir hastalıktır. Bu bakterinin adının kökeni ise Yunanca’dan gelir, anthrakis Yunanca kömür demektir, hastalık sonucu deride oluşan siyah renkli yaralara ithafen hastalığa bu isim verilmiştir.

Gram pozitif bakteriler, gram boyama denilen özel bir boyama yönteminde sahip oldukları kalın peptidoglikan içerikli hücre zarları sebebiyle kristal moru denilen boyayı dışarı bırakmaz ve mor renk alır. Genel olarak gram pozitif bakteriler, fiziksel parçalamaya, anyonik deterjanlara ve kurumaya karşı dayanıklı, antibiyotiklere karşı dayanıksız olur.

Şarbona sebep olan Bacillus anthracis, hastalık oluşturma yeteneğini kapsül ve üç kısımdan oluşan şarbon toksinine borçludur. Dış kısmındaki kapsülü ile makrofaj gibi vücuda yabancı olanları yok etmeye programlı bağışıklık sistemi hücrelerini atlatabilir. Şarbon toksini ise koruyucu faktör denilen bağlanmayı sağlayan kısım ve sırası ile ölümcül toksin ve ödem toksinini oluşturan ölümcül faktör ve ödem faktöründen meydana gelir. Bakteri, vücut dışına çıktığında spor adı verilen bir forma döner ve onlarca yıl dayanır.

Şarbon nasıl bulaşır?

Şarbona sebep olan bakteri, toprakta bulunabildiği için daha çok otçul ve evcil hayvanlara bulaşır, yüksek vücut sıcaklıkları yüzünden tavuklarda görülmez. İnsanlara ise genellikle hasta inek, kurbanlık koyun, keçi gibi hayvanlara dokunarak, hasta hayvanların deri, et, kemik gibi ürünlerini tüketerek ya da sporlar yolu ile geçer.

Bulaşmaların %95’i deri yoluyla, %5’i ise solunum yolu ile olurken sindirim sistemi yolu ile bulaşma ise oldukça nadirdir. Hastalık etkeni normalde deriden geçemezken herhangi bir kesik ya da sıyrık olduğunda vücut içine girebilir. Bulaşmaların çoğu besi hayvanlarının olduğu kırsal bölgelerde gerçekleşir.

Şarbon bakterisi, beslenme yoluyla alındıktan ya da derideki bir yaradan bulaştıktan sonra birkaç gün ya da haftalar içinde besi hayvanının ya da insanın ölümüne sebep olur. Ölüm sonrası hayvanda kanama meydana gelir ve kan pıhtılaşmaz, kanla birlikte toprağa döküldüğünde spor formuna döner ve onlarca yıl dayanır. Toprağın pH’ı ve kalsiyum içeriği yüksek olduğunda sporlar daha uzun süre sağlam kalabilir. Spor oluşturduğu için oksijensiz ortamda da dayanabilir. Sporlar, UV ışınlarına, yüksek sıcaklık, basınç ve pH’a ve açlığa dayanıklıdır. Sporlar, deri, yün gibi işlenmiş ürünlerde bile bulunabilir; uyku formunda ve hastalık oluşturabilecekleri uygun bir canlı bulduklarında aktif hale gelir. Aktif haldeki bakteriler kan ve iç organlar gibi besinlere ihtiyaç duyar.

Şarbonun görüldüğü ülkeler hangileridir?

Şarbon, aşılamanın yaygın olduğu gelişmiş ülkelerde nadiren görülen bir hastalıkken gelişmekte olan ülkelerde ise görülebilir. Her yıl 2 bin ila 20 bin kişide şarbon teşhis edilir.

Şarbon, Hindistan, Pakistan, Bangladeş, ABD, Zimbabve, Güney Afrika, Türkiye, İran ve Irak’ta şarbon vakaları görülmektedir.

Şarbon belirtileri nelerdir, hastalık nasıl seyreder?

Deri yoluyla bulaşan şarbon

Deri yolu ile bulaştığında ilk aşamada deride böcek ısırığı benzeri bir kabarcık oluşur. Bu kabarcık bir ila iki gün içinde çıban haline gelir, çıbanın orta kısmı çökerek çürür, kenarları dairesel ve daha yüksek kalır. 7-10 gün sonra siyah bir yara kabuğu oluşur, hastalık tedavi edilse bile iz kalır. Enfekte olan bölgenin çevresindeki lenf nodları şişer. Deri yolu ile bulaşan şarbon genelde alt deri ile sınırlı kalır ve acıya sebep olmaz. Bazı durumlarda bakteri, dolaşıma geçer ve ateş, titreme ile devam eden bakteremiye sebep olur. Bakteremi durumunda kanamalı yararlar vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir ve ölüme sebep olur.

Solunum yoluyla bulaşan şarbon

Şarbon, solunum yoluyla bulaştığında ise ciğerlere ulaşır, bu şarbonun en ağır halidir. Sporlar, alveollerde yer alan makrofajlar tarafından yutulur ve iki akciğerin arasında yer alan bir lenf noduna geçer. Belirtileri grip ya da soğuk algınlığına benzer, hafif bir göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı ve bulantı olur, son aşamada solunum yolu çöker. Erken tedavi edilemediğinde ölüm oranı %92, antibiyotikler ile erken tedavi edildiğinde ise ölüm oranı %45’dir.

Beslenme yoluyla bulaşan şarbon

Şarbon bakterisi sporlarını taşıyan kurbanlık koyun eti gibi bir besin yenildiğinde de şarbon bulaşır. Yutulduktan sonra sporlar vücu içerisinde gelişir ve vücudun herhangi bir yerinde yara oluşturabilir. Sindirim yoluyla bulaşan şarbonun iki farklı formu vardır. Birinci formda yaralar ince bağırsağın alt kısmında ya da kör bağırsakta oluşur. İştah kaybı, kanlı kusma, mide bulantısı, ishal, karın ağrısı gibi belirtiler görülür. İkinci formda yaralar ağız boşluğunda oluşur, boğaz ağrısı, yutmada zorluk ve boyun şişmesi görülür.

5. Bruselloz

Bruselloz, Akdeniz Ateşi ya da Malta Ateşi olarak da bilinir ve Brucella bakterilerinden kaynaklanır. Yalnızca B. melitensis and B. abortus türü bakterilerin insanda hastalık yaptığı düşünülür. Hastalığı taşıyan kurbanlık koyun gibi hayvanlarla, vücut sıvılarıyla temas etmek hastalığın kapılmasına sebep olabilir. Tekrarlayan ateş, sırt ağrısı, eklem ağrısı, baş ağrısı ve gece terlemelerine sebep olabilir.

6. Verem

Sığırlarlarda bulunan Mycobacterium bovis türü bakteri, hasta hayvanla direkt olarak temas eden bazı insanlara bulaşabilir ve az sayıda kişide de olsa tüberküloz (verem) hastalığına sebep olabilir.

7. Mantar Enfeksiyonu

İngilizce ringworm adı verilen mantar enfeksiyonuna sahip kurbanlık koyun gibi bir hayvana temas etmek mantar enfeksiyonuna sebep olabilir. Deride kızarıklık, kaşınma ve soyulma görülür.

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynakça

Yayımlanma Tarihi: 12.08.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

4 × five =