Doğum Ayı ya da İçinde Bulunulan Mevsim Sağlığı Nasıl Etkiliyor?

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Sağlık açısından mevsimlerin etkisi olduğunu biliyor muydunuz? Mevsimlerin insanlara etkisi var, doğum ayına göre hastalıkları tahmin etmek mümkün. Mevsimler hastalıklar açısından belirleyici.

Bu yazıda sağlık açısından mevsimlerin etkisi üzerinde duracak, mevsimler hastalıkları nasıl etkiliyor, doğum ayına göre hastalıklar öngörülebiliyor mu sorularının yanıtları üzerinden mevsimlerin insanlara etkisine değineceğiz.

1. Doğduğumuz Ay Sağlığımızı Etkiliyor mu?

Doğduğumuz ay; gerçekten ne kadar uzun yaşayacağımızı, hangi hastalıklara yatkın olduğumuzu ve boyumuzun ne kadar olacağını etkiliyor. Tabii bu durumun burçlarla bir ilgisi bulunmuyor, tamamıyla bilimsel sebeplere dayanıyor, detayları bu yazının devamında okuyabilirsiniz. Ayların sağlığımıza etkisi; Güney Yarım Küre ve Kuzey Yarım Küre arasında fark ediyor, çünkü iki yarım kürede mevsimler farklı dönemlerde gerçekleşiyor.

a. Doğum ayı ömür uzunluğunu nasıl etkiliyor?

Doğum ayının ömür uzunluğuna etkisi üzerine yapılmış pek çok araştırma bulunuyor. Türkiye gibi Kuzey Yarım Küre’de bulunan Danimarka ve Avusturya’da son 30 yılda ölen milyonlarca kişi analiz edildiğinde ömür ile doğum ayı arasında bir ilişki olduğu fark ediliyor.

Buna göre Danimarka ve Avusturya’da nisan, mayıs ve haziran aylarında doğanların yılın tüm aylarında doğanların ortalamasından 101 gün daha kısa yaşadığı görülüyor. Aynı ülkelerde ekim, kasım ve aralık aylarında doğanların ise yılın tüm aylarında doğanların ortalamasından 115 gün daha uzun yaşadığı anlaşılıyor.

ABD’de yapılan araştırmaların sonuçları rakamsal olarak biraz daha farklı olsa da aşağı yukarı aynı, bu araştırmalara göre sonbaharda doğanlar ilkbaharda doğanlardan 160 gün daha uzun yaşıyor.

Türkiye Kuzey Yarım Küre’de bulunurken Avustralya Güney Yarım Küre’de bulunuyor. Dolayısıyla Avustralya’da mart, nisan, mayıs ayları sonbahar mevsimine karşılık gelirken ekim, kasım aralık ayları ilkbahar mevsimine karşılık geliyor. Araştırma sonuçlarına göre Avustralya’da ekim, kasım ve aralık aylarında doğanlar; mart, nisan ve mayıs aylarında doğanlardan 125 gün daha kısa yaşıyor.

Dünyanın her iki yarımküresinde yapılan araştırmalar değerlendirildiğinde ömür açısından mevsimlerin etkisi olabileceği görülüyor. Ömür açısından doğulan ayın ya da mevsimlerin insanlara etkisine bakıldığında sonbahar aylarında doğmanın uzun ömür ile ilişkili olduğu, ilkbahar aylarında doğmanın ise kısa ömürle ilişkili olduğu anlaşılıyor. Doğum aynının ömür uzunluğuna etkisinin yanında doğum ayına göre hastalıkların görülme ihtimali de değişiyor.

b. Doğum ayına göre hastalıklara yatkınlık nasıl değişiyor?

Doğum ayına göre hastalıklara yatkınlık değişebiliyor. Ülkemizin de bulunduğu Kuzey Yarım Küre’de yer alan Avrupa’da ve Kuzey Amerika’da yaşayanlar arasında en yüksek şizofreni yatkınlığı şubat ve mart ayında doğanlar arasında oluyor. Ağustos ve Eylül ayında doğanlar arasında ise şizofreni daha az görülüyor.

Kuzey Yarım Küre’de yaşayan Kanadalı, İngiliz, İsveçli ve Danimarkalı 40 bin Multiple Skleroz (MS) hastası ile yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre kasım ayında doğan MS hasta sayısı daha azken mayıs ayında doğan MS hasta sayısı daha fazla oluyor.

Britanya Adaları’nda yaşayan 1200’den fazla kişi ile yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre glokom, nisan, mayıs, haziran aylarında doğanlarda daha yüksek oranda görülüyor. Danimarka’da gerçekleştirilen bir araştırmada 1943-1994 yılları arasında 20 yaş altı Hodgkin lenfoma hastalığına yakalanan 575 hasta değerlendirildi. Buna göre Hodgkin lenfoma en fazla temmuz ayında doğanlarda ortaya çıkıyor.

Mayıs ayında doğanlarda mevsimsel depresyon, diğer aylarda doğanlardan daha yüksek oranda görülüyor. Yılın ilk 3 ayında doğanlarda ise bipolar hastalık ve majör depresyona daha fazla rastlanıyor.

c. Doğum ayının etkisinin olası sebepleri neler?

Doğum ayına göre hastalıkların ve ömrün değişmesi, yılın farklı dönemlerinde maruz kalınan farklı hastalık etkenlerinden, bağışıklık sistemindeki mevsimsel değişikliklerden kaynaklanıyor olabilir. Bunların yanında mevsimsel D vitamini düzeyindeki değişiklikler v.b. bazı başka faktörler de bu durumu etkiliyor olabilir.

2. Mevsimlerin Etkisi

a. Vücudumuz bir yıl içinde nasıl değişiyor?

Biz, fark etmesek de yıl içerisinde hatta bir günün içinde vücudumuzda çeşitli değişimler oluyor. Vücudumuzda gerçekleşen gün içindeki periyodik değişiklikler sirkadyen ritim olarak adlandırılırken yıl içindeki mevsimsel değişimler sirkanual değişimler olarak adlandırılıyor. Mevsimsel değişimler; günlerin kısalık ve uzunluğuna göre ayarlanıyor. Bu değişimler ise beynimizdeki hipotalamusta yer alan suprakiazmatik çekirdekten karanlıkta bulunduğumuzda salgılanan bir hormon olan melatonin tarafından düzenleniyor.

b. Mevsimsel döngüler nasıl bozuluyor?

İnsanoğlu; ateşi keşfettikten sonra istemeden de olsa bedenimizin gece gündüz algısı azaldı. Bu azalma, özellikle son yüz yıl içinde elektriğin bulunması ve ısıtma sistemlerinin gelişmesi ile daha da ileri bir boyuta alıştı. Bugün, kışları ısıtılan ve geceleri aydınlatılan binalarda yaşıyor, çalışıyoruz. Sonuç olarak vücudumuz mevsim geçişlerini artık eskisi gibi algılayamıyor. Sanki sürekli yaz mevsimindeyiz gibi yaşıyoruz, tüm bunlara rağmen yine de bedenimizde belli başlı bazı değişiklikler oluyor.

c. Bağışıklık sistemi açısından mevsimlerin insanlara etkisi nasıl oluyor, mevsimler hastalıkları nasıl etkiliyor?

Mevsimlerin etkisi; bağışıklık sistemi üzerinde de görülüyor, yani vücut tarafından mevsimler hastalıklar ile ilişkilendiriliyor olabilir. Gün içinde daha kısa süre gün ışığına maruz kalan, dolayısı ile kış mevsimine girildiğini düşünen hayvanlarda bağışıklık sistemi kuvvetleniyor. Bu durumun kış mevsiminde artan hastalık etkenleri ile mücadeleye hazırlık için olduğu düşünülüyor.

Mevsimlerin insanlara etkisi ile genlerin aktivitesi de değişiyor. Kış mevsiminde bazı antiinflamatuar (inflamasyon karşıtı) genlerin aktivitesi azalırken prostaglandin ve lökotrien gibi inflamasyonu arttıran bileşenlerin üretimi ise artıyor.

Mevsimler hastalıklarla mücadeleyi etkiliyor. Sitokin üretimi, aşılamaya yanıt ve bakteri öldürme gibi bağışıklık sistemi özellikleri mevsimlerin etkisi ile değişiyor.

Buna paralel olarak mevsimler hastalıklara sebep olan etkenleri de etkiliyor. Grip, kızamık, çocuk felci, kolera hastalıklarına sebep olan ve ishale sebep olan rotavirüs gibi virüslerin etkinliği mevsimlere göre değişim gösteriyor.

d. Vücudumuzdaki başka mevsimsel değişimler oluyor mu?

Vücudumuzda bağışıklık sistemindeki değişikliklerin yanında başka değişimler de görülüyor. Her ne kadar yaşam şeklimizdeki değişim sebebiyle mevsimsel değişimler yıllar içinde azalsa da doğumlar açısından mevsimlerin insanlara etkisi hala devam ediyor. Örnek olarak ABD’de doğum oranları günümüzde bile mevsimlere göre %10’luk bir dalgalanma gösteriyor. Doğum sayıları ağustos ve eylül aylarında en yüksek düzeye ulaşıyor.

Bunun dışında geç ilkbahar ve erken yaz dönemlerinde intihar oranları maksimum düzeye ulaşıyor, cinayet oranlarında da benzer dönemde artış görülüyor. Bu insan agresifliğinin de dönemsel olduğunu gösteriyor.

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynaklar

  • Castrogiovanni, P., Iapichino, S., Pacchierotti, C., & Pieraccini, F. (1998). Season of birth in psychiatry. Neuropsychobiology, 37(4), 175-181.
  • Weale, R. (1993). Is the season of birth a risk factor in glaucoma?. British journal of ophthalmology, 77(4), 214-217.
  • Langagergaard, V., Nørgård, B., Mellemkjær, L., Pedersen, L., Rothman, K. J., & Sørensen, H. T. (2003). Seasonal variation in month of birth and diagnosis in children and adolescents with Hodgkin disease and non-Hodgkin lymphoma. Journal of pediatric hematology/oncology, 25(7), 534-538.
  • Foster, R. G., & Roenneberg, T. (2008). Human responses to the geophysical daily, annual and lunar cycles. Current biology, 18(17), R784-R794.
  • https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rspb.2015.1453

Yayımlanma Tarihi: 16.03.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

sixteen + 19 =