Çağın Hastalığı: Obezite ve Aşırı Kilo

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

(Obezite) Sabah Erken Doğuma Giden Aşırı Kilolu Ebe Wellcome Collection. CC BY

1. Obezite nedir?

Obezite, vücutta aşırı düzeyde yağ birikmesidir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 30 ve üzerindeki vücut kitle indeksi (VKİ) obezite olarak tanımlanırken 25 ve üzerindeki vücut kitle indeksi (VKİ) ise aşırı kilo olarak tanımlanmakta. Obezite, kendisi ile ilişkili olan hastalıkları şiddetlendirerek ölümü hızlandırıyor. Obezite ilişkili hastalıklar; kalp-damar hastalıkları, kanser, jinekolojik problemler, uyku apnesi, kireçlenme ve tip 2 diyabet gibi hastalıkları kapsıyor.

2. Obezite tipleri ve Dünya Sağlık Örgütü’ne göre mevcut durum

Obezite kendi içinde üç farklı kategoriye ayrılıyor; VKİ 30-34,9 arasında olduğunda I. sınıf obezite, VKİ 35-39,9 arasında olduğunda II. sınıf obezite ve VKİ 40’ın üzerinde olduğunda III. sınıf obezite olarak sınıflandırılıyor. III. sınıf obezite de kendi içinde alt kategorilere ayrılıyor; VKİ 50-59 arasında ise süper obez, VKİ 60’ın üzerindeyse süper süper obez olarak tanımlanıyor.

Kadınlarda obezite oranı yüksekken erkeklerdeki obezite oranları da hızla artıyor. Daha düşük eğitim düzeyine sahip kadınlarda obezite görülme oranı iki ila üç kat daha yüksek. Kadınlarda daha çok armut tipi de denilen ve vücuttaki yağların vücudun alt yarısında kalça kısmında toplandığı jinekoid obezite görülürken erkeklerde ise daha çok vücuttaki yağların bedenin üst yarısında, bel çevresinde toplandığı android obezite görülüyor. Android obezite jinekoid obeziteye göre sağlığı daha kötü etkiliyor. Hem obez kadınlarda hem de obez erkeklerde üreme yeteneği azalıyor. Erkeklerde, adiposit denilen yağ hücrelerinde artan aromataz enzimi aktivitesi, erkeklik hormonu olan testosteronu kadınlık hormonu olan östrojene çeviriyor.

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre insan nüfusu içerisinde obezite görülme sıklığı, 1975 yılından 2016 yılına kadar yaklaşık 3 kat arttı. 2016 verilerine göre dünya genelinde 1,9 milyar aşırı kilolu birey ve 650 milyonu obez yetişkin vardı, aşırı kilolu olan okul öncesi yaştaki çocuk sayısı ise 41 milyondu.​

Obezite genelde aşırı besin alımını normal düzeylere düşürerek ve fiziksel aktiviteyi arttırarak önlenebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre insanlar; yağ alımını sınırlandırarak, doymuş yağlar yerine doymamış yağları tüketerek, sebze, meyve, bakliyat, tam tahıllar ve yemişleri daha fazla yiyerek, şeker ve tuzu daha az tüketerek, düzenli fiziksel aktivite yaparak daha sağlıklı bir kiloya sahip olabiliyor.

3. Obezitenin nedenleri neler?

Obezite; genetik, hormonlar ve çevresel faktörlerin etkili olduğu kompleks bir durum. Vücut kütlesi, komplike bir sistem tarafından düzenleniyor. Ghrelin, sindirim borusu, mide, pankreas, yumurtalıklar, böbrek üstü bezler gibi vücudun pek çok kısmında tespit edilebilen bir hormon olan ghrelin iştahı arttırıyor. Leptin ise beyni vücudun yağ depoları ile ilgili bilgilendiriyor; leptin iştah ile ilgili sinir hücrelerindeki ve beyindeki hiptalamusta bulunan arkuat çekirdekteki reseptörlere bağlanıyor, vücudun enerji depoları ile ilgili bilgi sağlıyor ve iştahı bastırıyor. Obez insanlar kısmen leptine karşı dirençli oluyor, dolayısıyla leptin etkisiz kalıyor.​

Vücut kütlesinin düzenlenmesinde görev alan diğer bazı faktörler:

  • YY peptidi: İnce bağırsak ve kalın bağırsaktaki L hücreleri tarafından salgılanan ve yemek yedikten sonra salınan YY peptidi, hipotalamusu etkileyerek midenin boşalmasını yavaşlatıyor.
  • Kolesitokinin: Yemekle alınan yağın etkisiyle salgılanır; safra kesesinin kasılmasını, pankreastan ekzokrin (dış) salgılama yapılmasını, midenin boşalmasını ve bağırsak hareketliliğini düzenliyor. Tokluğu arttırıyor ve iştahı azaltıyor.
  • Glukagon Benzeri Peptid 1 (GLP-1): Glukoz ilişkili insülin sentezi ve salgısını harekete geçiriyor; insüline ters etki gösteren glukagonun salgısını ve midenin boşalmasını ve besin alımını engelliyor.
  • Adipokinler: Adiposit olarak adlandırılan depo yağ hücreleri tarafından üretilen leptin gibi protein yapıdaki hormonlar. Adipokinler; iştah ve enerji alımını düzenliyor, insülin duyarlılığını ve lipid alımını etkiliyor.
    • Tümör Nekroz Faktörü Alfa: İnsülin direnci ile ilişkili.
    • İnterlökin 6: İltihap ile ilişkili.
    • Adiponektin: İnsülin duyarlılığını arttırıyor, damar içi daralmasını ve inflamasyonu engelliyor.

4. Obezitenin ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri neler?

Obezite; insan sağlığını etkilemesinin yanında ekonomik zarara da sebep oluyor. ABD’deki obezite ilişkili ekonomik kayıp 2008 yılında 147 milyar dolara ulaşmıştı.

Obezite; kendi ile ilişkili eşzamanlı hastalıklar sebebiyle doğrudan ekonomik kayba sebep olurken dolaylı yoldan da kişinin iş beklentisini düşürerek, hasta olduğu gün sayısını arttırarak, daha verimsiz ve daha az iş saati çalışmasına sebep olarak ekonomik kayıplara sebep oluyor.

5. Aşırı kilo diyabet ile ilişkili mi?

Toplumdaki obez birey sayısında görülen artışa paralel olarak Tip 2 diyabet gibi hastalıkların görülme sıklığı da artmakta. Obezite, tip 2 diyabet için önemli bir risk faktörü iken diyabet de kalp krizi ve inme için önemli bir risk faktörü. Tip 2 diyabet hastalarının %90’ı aşırı kilolu veya obez.

6. Obezite kalp ve damar hastalıkları ile ilişkili mi?

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya genelinde gerçekleşen 1 yıldaki can kayıplarının %31’inden, yani 17 milyon 900 bin kişinin ölümünden kalp ve damar hastalıkları sorumlu. Obezite ise kalp ve damar sağlığı ile ilgili yüksek tansiyon ve kalp yetmezliği gibi durumlarda artışa sebep oluyor.

7. Çocukluk obezitesi

Obezite ve aşırı kilolu olmak çocuklarda sosyal ve fiziksel problemlere sebep olabiliyor.

  • Obez ve aşırı kilolu çocuklar; eğitim hayatlarında yeterli düzeyde başarı gösteremiyor.
  • Obez ve aşırı kilolu çocuklarda anksiyete ve depresyon gibi psikolojik problemler olabiliyor.
  • Obez ve aşırı kilolu çocuklarda böbrek rahatsızlıkları, insülin direnci, kas iskelet sistemi hastalıkları, kalp damar sistemi hastalıkları, astım, uyku bozuklukları ve tip 2 diyabet gibi sağlık problemleri görülüyor.
  • Hamilelik döneminde annenin aşırı kilo alması, aşırı glikoz ve yağ asidi alımı; çocuğun çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik döneminde aşırı kilolu olması için önemli bir risk faktörü. Gebelik döneminde annenin aşırı kilo aşırı kilolu bir çocuğa sahip olma ihtimalleri, hamilelik döneminde aşırı kilo almayan annelere göre %30 daha fazla.
  • Televizyon ve video oyunları sebebiyle hareketsiz bir yaşam süren çocukların obez olma ihtimali daha yüksek. Video oyunlar da çocukluk dönemindeki obezitenin nedenleri arasında yer alıyor. Çünkü çocukların daha az enerji harcamasına ve fiziksel aktivite yapmaya yönelik isteksiz olmasına sebep oluyor.
  • Ucuz, yüksek kalorili ve yağlı fast food yiyecekleri tüketmek de bir diğer önemli risk faktörü.

Sitemizden bu yazı da ilginizi çekebilir.

Şişmanlık ya da Fazla Kilolu Olmak Yararlı da Olabilir mi?

Kaynakça:

  1. Taylor M.M. (2018) The Globesity Epidemic. In: The Obesity Epidemic. Palgrave Pivot, Cham
  2. https://www.who.int/features/factfiles/obesity/en/
  3. https://www.who.int/cardiovascular_diseases/en/
  4. Pozza, C., & Isidori, A. M. (2018). What’s Behind the Obesity Epidemic. In Imaging in Bariatric Surgery (pp. 1-8). Springer, Cham.
  5. Keskin, M., & Dokuyucu, R. (2014). OBEZİTE VE ADİPOKİNLER. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, 5(18), 34-45.

Yayımlanma Tarihi: 10.12.2018  Güncellenme Tarihi: 11.12.2018

Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Obezite Quizi

0%

1. Obezite teşhisi amacıyla kullanılan beden kitle indeksi nasıl hesaplanır?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

2. Kimler aşırı kilolu olarak tanımlanır?

obezite aşırı kilolu - obez adam ve zayıf kadınWellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

3. Aşağıdaki durumlardan hangisi morbid obezite olarak tanımlanabilir?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

Morbid obezite, yürüme hatta nefes almayı dahi etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur.

4. Akciğer kanseri ile obezite arasında nasıl bir ilişki var?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

1 milyon 600 bin Amerikalı, Asyalı ve Avrupalının 12 yıl boyunca takip edildiği bir araştırmaya göre beden kitle indeksinin artması akciğer kanseri riskini azaltırken bel-kalça oranının ve bel çevresinin artması akciğer kanseri riskini arttırıyor. Yu, D., Zheng, W., Johansson, M., Lan, Q., Park, Y., White, E., ... & Sinha, R. (2018). Overall and central obesity and risk of lung cancer: a pooled analysis. JNCI: Journal of the National Cancer Institute, 110(8), 831-842.

5. Obezite ilişkili sağlık sorunlarının ortaya çıkması ile ilişkilendirilen bel çevresi sınırı nedir?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

Bel çevresinde yağ birikmesi sağlık açısından vücudun diğer bölgelerinde yağ birikmesinden daha önemli sorunlara sebep olur. İlgili değerler, ABD Ulusal Diyabet, Sindirim Sistemi ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü'nün web sitesinden alınmıştır.

6. Viseral yağ nedir?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

Vücutta biriken yağlar subkutan ve viseral olmak üzere ikiye ayrılır. Fok vb. pek çok hayvan soğuktan korunmak yani ısı yalıtımı için deri altında yağ biriktirir, bu tür yağ subkutan yağ olarak adlandırılır ve sağlık sorunları ile ilişkili değildir, bir nevi sağlıklı yağ deposu olarak kabul edilebilir. Viseral yağ ise karın boşluğundaki pankreas, karaciğer vb. organların çevresinde biriken yağdır ve pek çok sağlık sorunu ile ilişkilidir.

7. Sumo güreşçilerinde hangi tip yağ fazla hangi tip yağ az bulunur?

Wellcome Collection. CC BY
Doğru Cevap! Yanlış Cevap

Her ne kadar sumo güreşçileri dışarıdan sıradan obez bireyler gibi gözükseler de oldukça sağlıklıdır. Vücutlarındaki viseral yağ miktarı oldukça düşükken subkutan yağ oranı yüksektir, kan şekeri ve yağ düzeyleri normal seviyededir. Bu durum, sumocuların yoğun antreman temposunun sonucudur, antremanı bıraktıklarında sağlıkları kötüye gidebilir. Denis, G. V., & Hamilton, J. A. (2013). Healthy obese persons: how can they be identified and do metabolic profiles stratify risk?. Current opinion in endocrinology, diabetes, and obesity, 20(5), 369.

Obezite

Bir Yanıt Yazın

15 − fourteen =