Sağlık ve Boy Uzunluğu Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Sağlık ve boy uzunluğu arasında negatif bir ilişki var olabilir. Kısa boy ve ömür ise bir elmanın iki yarısı gibi. Uzun boyun zararları ya da uzun boylu olmanın sağlığa zararları da ihmal edilecek gibi değil.An abnormally tall and an abnormally small man: the former about to light the latter's cigarette. Photograph, 1927. Credit: Wellcome Collection. CC BY

1. Sağlık ve Boy Uzunluğu Ters Orantılı Olabilir mi?

Sağlık ve boy uzunluğu arasındaki olası ilişkide hep uzun boyluların daha avantajlı olduğu düşünüldü. Uzun boylu olmak; hep daha sağlıklı olmakla ve daha uzun yaşam süresi ile ilişkilendirildi. Hatta sağlık ve boy uzunluğu ile ilgili bu algı, toplumun büyük kesimi ve bilim dünyasındaki belirli çevrelerde hala devam ediyor.

Sağlık ve boy uzunluğuna dair yanlış algının temelinde verileri düzgün değerlendirmemekten kaynaklı büyük bir yanılgı yatıyor. Çünkü, sanılanın aksine bilimsel araştırmalar kesin sonuçlar üretmiyor. Bilimsel araştırmalarda elde edilen her ham veri istatistik hesaplamalara tabi tutuluyor, seçilen istatistik testler, ölçülen parametreler, karşılaştırılan grupların belirlenmesinde kullanılan kriterler sonuçları tamamıyla değiştirebiliyor.

Ömür ve boy uzunluğu üzerine yapılan ve daha uzun boyun daha uzun ömür ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşan araştırmaların temel sorunu, bunların sosyoekonomik durumu ihmal ediyor olmaları. Boy uzunluğu ya da kısalığı; genetik olabileceği gibi gelir durumundan etkilenen beslenme ile de ilişkili, yetersiz beslenenlerde boy kısa kalabiliyor.

Gelir durumu, aynı zamanda kişinin yaşam süresi üzerinde belirleyici olan sağlık olanaklarına erişimi ve yaşam koşullarını da doğrudan etkiliyor. Dolayısıyla, ömür ve boy uzunluğu ilişkisini inceleyen araştırmaların eşit gelir grubundaki kişiler arasında karşılaştırmalar yapması gerekiyor. Karşılaştırmalar eşit gelire sahip kişiler arasında yapıldığında sonuçta tersine yön değiştiriyor.

Gelin şimdi sağlık ve boy uzunluğu veya ömür ve boy uzunluğu arasındaki ilişkiye dair araştırma sonuçlarına göz gezdirelim, bakalım kısa boy ve ömür arasında nasıl bir ilişki var, uzun boyun zararları ya da diğer bir deyişle uzun boylu olmanın sağlığa zararları neler?

2. Uzun Boylu Olmanın Sağlığa Zararları

Ömür ve Boy Uzunluğu Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

Araştırmalarda benzer sosyoekonomik statü ve beden kitle endeksine sahip kişiler seçildiğinde kısa boy ve ömür arasında pozitif bir ilişki olduğu görülüyor. Zaten genel bir kural olarak aynı türden olan hayvanlarda ömür ve boy uzunluğu arasında ters yönde bir ilişki olduğu eskiden beri biliniyor.

Ömür ve boy uzunluğu arasındaki ilişkiyi anlamak için kadın ve erkek cinsiyetlerinin ömür ve boy uzunluğu arasındaki ilişkiye bakmak bile yeterli olabiliyor. İnsan türünde erkekler, kadınlardan ortalama olarak %8 daha uzun, erkeklerin ortalama ömür beklentisiyse kadınlardan %8 (7,9) daha kısa oluyor.

1959 yılında başlayan ve 4,5 milyon kadın ve erkeğin kilo ve boylarına göre değerlendirildiği 20 yıl süren bir araştırma yapıldı. Bu araştırmanın sonuçlarına göre 60-69 yaş aralığındaki erkekler arasında daha uzun boylu olanların daha yüksek ölüm oranına sahip olduğu görülüyor. İnsanlarda ömür uzunluğu karşılaştırmaları yapılırken en önemli nokta, 65 yaş üstü grubun değerlendirilmesi, çünkü 1959 yılında başlayan bu araştırmanın sonuçlarından da görüldüğü gibi 65 yaş altındaki her 1000 erkekten 200’ü doğal olmayan sebepler (intihar, alkol ve sigara kullanımı v.b.) dolayısı ile hayatını kaybediyor. Bu sebeple daha genç yaş gruplarında çalışmak ömür ile ilgili doğru bilgi vermiyor.

Kısa boy ve ömür arasındaki pozitif ilişkiyi destekleyen çok sayıda araştırma sonucu mevcut. Kaliforniya’da 1 milyon ölümün incelendiği ve 6 farklı etnik grubun dahil edildiği bir araştırma ve 4500 Amerikan yerlisi ile gerçekleştirilen başka bir araştırmaya göre de boy uzadıkça ömür belirgin şekilde kısalıyor. Polonya’da 700 binin üzerinde kadın ve erkeğin gençliklerindeki boy ölçümlerinden hareketle yapılan araştırmada daha kısa boyluların daha uzun yaşadığına işaret ediyor.​

İtalya’nın Sardinya Adası, 100 yılın üzerinde yaşayan insanları ile meşhur, bu adadaki bir köyde yapılan bir araştırmaya göre kısa boylular 2 yıl daha uzun yaşıyor. İspanya’da 1,3 milyon erkek üzerinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre her 1 santimetrelik boy artışı ömürde 0,7 yıllık bir kısalmaya sebep oluyor. ABD Ohio’da ölen 1700 erkek ve kadının bilgileri üzerinden yapılan bir araştırmaya göre ise her 1 santimetrelik boy artışı ömürde 0,5 yıllık bir azalmaya işaret ediyor. Hawaii Adaları’nda yaşayan Japon nüfusunda 100 yaşına ulaşanların boy ortalaması 80 yaşında ölenlerin boy ortalamasından neredeyse 2 santimetre daha kısa.

Sporcularda da benzer sonuçlar alınıyor. 2613 Finlandiyalı sporcu ile yapılan bir araştırmaya göre beden kitle endeksi yüksek olan atletler araştırmadan çıkarıldığında en kısa ömre sahip olanlar, en uzun boy ortalamasına sahip olan basketbol oyuncuları oluyor. En kısa boy ortalamasına sahip olan kros kayakçılar ise onlardan 6,7 yıl daha uzun bir ömre sahip.​

Tarihte yaşamış ünlü kişiler incelendiğinde sonuç yine değişmiyor. Webster’s American Biographies ve Current Biography Yearbook kitaplarında yer alan 257 ünlünün kalp-damar hastalıkları ve diğer tüm sebeplerden kaynaklı ölüm oranlarına ayrı ayrı bakıldığında boy uzadıkça ölüm oranının arttığı görülülüyor. Bu ünlüler arasındaki en kısa erkekler (1,73 metreden kısa) en uzun ortalama ömre (ortalama 80,7 yıl) sahipken 1,85 metrenin üzerinde boya sahip ünlü erkeklerde ortalama ömür 72 seneye düşüyor.​

Kısa boyluların neden daha uzun yaşadığının genetik açıklamasını bulmayan çalışan araştırmalar ise FOXO3 ve LAMA5 genleri gibi bazı genlerde farklılıklar belirlemiş durumda.

Uzun Boyun Zararları: Boy Uzadıkça Kanser Riski de Artıyor

Uzun boyun zararları arasında ilk sırada kanser ile ilişkisi geliyor. 2007 senesine ait Dünya Kanser Araştırma Fonu (WCRF) ve Amerikan Kanser Araştırmaları Enstitüsü (AICR) Karşılaştırmalı Raporu’na göre uzun boylu kişilerde kanser görülme riski daha yüksek.

Kanser görülme sıklığı üzerine yapılan araştırmaların çoğu; uzun boylularda prostat kanseri, meme kanseri ve diğer pek çok kanserin daha yüksek oranda görüldüğü gösteriyor.

2013 yılında yayımlanan başka bir araştırmaya göre erkeklerde kadınlara göre %55 daha yüksek kanser riski bulunuyor ve bu yüksek kanser riskinin yaklaşık %34’ü erkeklerin daha uzun boylu olmasından kaynaklanıyor.​

Uzun Boylu Olmanın Sağlığa Zararlarından Biri Artan Varis Riski Olabilir

490 binden fazla kişi üzerinden gerçekleştirilen ve sonuçları Eylül 2018’de Amerikan Kalp Derneği’nin yayını olan Circulation (Dolaşım) dergisinde yayımlanan araştırmaya göre boy uzadıkça varis görülme ihtimali artıyor, dolayısıyla varis de uzun boylu olmanın sağlığa zararlarından bir gibi görünüyor.

Uzun Boyun Zararlarından Bir Diğeri Venöz Tromboembolizm Olabilir

Venöz tomboembolizm durumunda genelde bacaklarda derin damarlarda kan pıhtısı oluşuyor, bu kan pıhtısı akciğere hareket ettiğindeyse pulmoner embolizm denilen ve hayati tehlikeye sebep olan durum ortaya çıkıyor.

2017 yılında Amerikan Kalp Derneği’nin yayını olan Circulation: Genomic and Precision Medicine dergisinde yayımlanan ve İsveçli bilim insanlarına ait bir araştırmada toplamda 2 milyondan fazla erkek ve kadının verileri incelendi.

Bu araştırmanın sonuçlarına göre 1,90’ın üzerinde boya sahip erkeklerde venöz tromboembolizm (damarda kan pıhtısı oluşması) riskinin en yüksek olduğu bulundu. Venöz tromboembolizm riski; 1,80’li boylara sahip erkeklerde %30, 1,70’li boylara sahip erkeklerde %45, 1,60’lı boylara sahip erkeklerde %54 ve 1,60’dan kısa boya sahip erkeklerde %65 azalıyor.

Kadınlarda ise venöz tromboembolizm için en riskli grup 1,85’ten daha uzun olanlar. Risk; 1,75-1,84 arasında boya sahip olan kadınlarda %40, 1,65-1,74 arasında boya sahip olanlarda %57, 1,55-1,64 arasında boya sahip olanlarda %66 ve 1,55 altında boya sahip olanlarda %70 azalıyor.

Bu sonuçlara göre damarlada kan pıhtısı oluşması, uzun boyun zararları ya da diğer deyişle uzun boylu olmanın sağlığa zararları arasında bulunuyor.

3. Sonuç: Kısa Boy ve Ömür Uzunluğu Bir Elmanın İki Yarısı Gibi

Kalori kısıtlaması uygulanan hayvanlar; daha uzun yaşıyor ve beden boyutları daha küçük, dolayısıyla kısa boy ve ömür uzunluğu arasında olumlu bir ilişki bulunuyor. İnsanlar üzerine gerçekleştirilen ve aynı gelir grubundaki kişilerin karşılaştırıldığı araştıma sonuçları da kısa boy ve ömür arasındaki pozitif ilişkiyi ortaya koyuyor.

Zamanla insanların hem boy ortalamaları hem de ömürleri uzadı. Peki bu durum bu yazıda belirtilen sonuçlara ters düşmüyor mu? Aslında düşmüyor, sağlık ve boy uzunluğu, ek olarak ömür ve boy uzunluğu arasında negatif bir ilişki bulunuyor.

Son 100 yılda tıpta antibiyotiklerin, aşıların keşfi gibi önemli gelişmeler oldu, çalışma ve yaşam koşulları belirgin şekilde iyileşti, beslenme imkanları arttı, tüm bunlar sayesinde ortalama insan ömrü uzadı.

Yıllar içinde artan boy ortalamaları ise iyi bir gelişme olmak yerine belki de sadece daha fazla beslenmenin, daha fazla büyüme hormonu içeren yiyecekler tüketmenin negatif bir sonucu ya da yan etkisi. Kısa boy ve ömür pozitif ilişkiliyken uzun boyun yararlarından çok uzun boyun zararlarından bahsetmek daha mümkün gibi görünüyor. Bunun sonucu olarak sağlık ve boy uzunluğu arasındaki ilişkiye dair düşünceler yavaş yavaş değişiyor.

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynakça

  1. Samaras, T. T., Elrick, H., & Storms, L. H. (2003). Is height related to longevity?. Life sciences, 72(16), 1781-1802.
  2. He, Q., Morris, B. J., Grove, J. S., Petrovitch, H., Ross, W., Masaki, K. H., … & Willcox, B. J. (2014). Shorter men live longer: association of height with longevity and FOXO3 genotype in American men of Japanese ancestry. PLoS One, 9(5), e94385.
  3. De Luca, M., Crocco, P., De Rango, F., Passarino, G., & Rose, G. (2016). Association of the Laminin, Alpha 5 (LAMA5) rs4925386 with height and longevity in an elderly population from Southern Italy. Mechanisms of ageing and development, 155, 55-59.
  4. Samaras, T. T. (2012). How height is related to our health and longevity: a review. Nutrition and health, 21(4), 247-261.
  5. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCGENETICS.116.001651
  6. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.118.035584

Son Güncellenme: 09.03.2019 Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

17 − eight =