Sağlaklık ve Solaklık

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

İnsan nüfusunun yaklaşık olarak %85 ila %90’ı sağ elini kullanan sağlaklardan meydana gelir, solakların oranı sağlaklara göre oldukça düşüktür. Bu yazıda solaklık neden olur, solaklık geni var mı, sağlaklık solaklık testi nasıl yapılır, solaklar şizofreniye ve diğer psikiyatrik hastalıklara daha mı yatkın sorularını yanıtlayacağız.

Solaklık neden olur, solaklık geni var mı, sağlaklık solaklık testi nasıl yapılır, solaklar şizofreniye daha mı yatkın sorularını yanıtlıyoruz.
Kilden kulaklar ve Eller Heather Spears, photography ICandy. CC BY

1. Solaklık Neden Olur, Sağlak mı Solak mı Olacağımızı Ne Belirler?

Gelişimini tamamlamış bir beyne sahip olan bireylerde el ve kol hareketleri beyindeki motor korteksten omuriliğe gönderilen sinyaller ile başlatılır. Omurilik, motor korteks gelen sinyalin harekete dönüşmesini sağlar. Anne karnında gelişimini gerçekleştiren insan embriyosunda beyin ve omurilik arasındaki bağlantı başlangıçta henüz mevcut değildir.

Güncel bilimsel bulgulara göre anne karnında gelişimini sürdüren insan embriyosu gelişimin 8. haftası kadar erken bir dönemde bile hangi elini kullanacağına dair bir eğilim göstermeye başlar. Bu dönemdeki embriyoların çoğu sol elleri yerine sağ ellerini hareket ettirme eğilimi gösterir, bu da nüfusta solaklık yerine sağlaklık tercih edilme eğilimiyle benzerdir. Gelişimin 8. haftasında beyin ve omurilik arasındaki bağlantı henüz oluşmadığı için embriyodaki sağlak olma eğilimi omurgada şekilleniyor gibi görünmektedir.

Araştırmacılar, omuriliğin el ve kolları kontrol eden kısımlarındaki gen aktivitelerini değerlendirmiş ve embriyoda gelişimin 8. haftasında belirgin bir sağ-sol farklılığı olduğunu bulmuşlardır.

Bir başka araştırma grubu ise anne karnındaki embriyoda gelişimin 4 ile 8. haftaları arasında gen aktiviteleri düzeylerini analiz etmişlerdir. Baktıkları genler, gelişim ve olgunlaşma ile ilgili önemli role sahip olan genlerdir. Ulaştıkları sonuçlara göre omuriliğin sol tarafı ile sağ tarafı farklı hızda gelişmektedir, sol taraf sağ tarafa göre daha hızlı bir gelişim gösterir.

Başka bir araştırma ise anne karnında stres yaşayan bebeklerin geçici süreyle de olsa solaklık eğilimine sahip olma eğilimine sahip olduğunu göstermiştir. Stresli annelere sahip bebekler, anne karnındayken yüzlerine sol elleri ile dokunma eğilimine sahiptir. Bu durum, her ne kadar kalıcı olmasa da çevresel etkenlerin solak ya da sağlak olma durumunu etkileyebileceğine dair bir kanıt niteliğindedir.

Solaklık Geni

2007 yılında Oxford Üniversitesi’nden bilim insanları sağlaklık ya da solaklık geni olarak adlandırılabilecek ilk gen olan LRRTM1 genini tanımladı.

2013 yılında yayımlanan başka bir araştırmanın sonuçlarına göre ise PCSK6 isimli gen de aranan solaklık geni olabilir. Solak ve sağlak bireylerin genlerini araştıran bilim insanları, insan embriyosundaki solaklık ve sağlaklık eğilimiyle ilgili gen varyantlarının en çok PCSK6 geninde görüldüğünü belirledi. Sonrasında farelerde bu gene hasar verdiklerinde organların vücudun sağı yerine solunda ya da solu yerine sağında yerleştiği görüldü.

Daha yakın tarihli farklı araştırmalarsa çok sayıda genin solaklık ve sağlaklık ile ilişkili olabileceğine dair sonuçlar elde etti, dolayısıyla tek bir solaklık geni tanımlamak aslında pekte mümkün değil. Ek olarak 2009 yılında yayımlanan ve 25 binden fazla ikiz ile gerçekleştirilen bir araştırmaya göre genlerdeki farklılıklar neden solaklık ya da sağlaklığın sadece dötte birini açıklayabilir. Dolayısıyla sadece solaklık genine odaklanmak yerine çevresel faktörlere odaklanmak solaklık neden olur sorusunun yanıtına daha fazla yaklaşmamızı sağlayabilir.

2. Solaklar Şizofreni ve Psikiyatrik Hastalıklar

Bazı bilim insanları, insan türü için standart durumun sağ el kullanımı olduğunu, solaklık vb. değişikliklerin çevresel etkenlere bağlı olabileceğini düşünmekte ve bunun psikiyatrik hastalıklara yatkınlıkla ilişkili olabileceğini düşünmektedir.

Solaklık ya da her iki elini de kullananlarda şizofreni gibi psikiyatrik hastalıkların görülme oranı daha yüksektir. Embriyoda en büyük sol-sağ farklılığına sebep olan genlerin aynı zamanda şizofreni riski ile ilişkili olma ihtimali taşıdığına dair sonuçlar mevcuttur. Solakların insan nüfusu içindeki oranı yaklaşık %10’dur, buna rağmen şizofreni hastalarının %40’ı solaktır.

Depresyonla ilişkili hastalıklara sahip bireylerin arasındaki solak oranı ise yaklaşık %10 düzeyindedir, dolayısıyla depresyon benzeri psikiyatrik hastalıklar açısından solaklık bir risk faktörü olarak kabul edilemez.

3. Solaklar ile İlgili İlginç Bilgiler

Pedofililer ile yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre pedofil olan erkeklerde solak olma eğilimi normal nüfusa göre daha yüksek.

Bir araştırma sonucuna göre solak olanlar, matematikte sağlaklara göre %5-10 oranında daha başarılı bulundu, her iki elini kullanabilenler ise en dezavantajlı grup olarak belirlendi.

Gay ve biseksüel erkeklerde hem solaklık hem de aşırı sağ el kullanımı heteroseksüel erkeklere göre belirgin derecede daha yüksek.

Bir araştırmada nüfus genelinde %10 olan solak oranının 80-100 yaş aralığında %3’e kadar düştüğü bulundu.

Sağlak ya da solak olmanın beyindeki dil merkezinin beynin sağ ya da sol yarımküresinin üzerinde olmasına bir etkisi yok.

4. Sağlaklık Solaklık Testi

Ne kadar sağlak ya da ne kadar solak olduğunuzu belirlemek için bir sağlaklık solaklık testi arıyorsanız Edinburgh Sağlaklık Solaklık Testi’ni kullanabilirsiniz.

Aşağıdaki bağlantı üzerinden testi yapmanız mümkün.

http://zhanglab.wikidot.com/handedness

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynakça

10.7554/eLife.22784

10.1371/journal.pgen.1003751

10.1371/journal.pone.0101165

10.1080/1357650X.2014.920339

10.1007/s10508-015-0564-7

Yayımlanma Tarihi: 13.08.2019   Yazar Eğitim Düzeyi: PhD

Bir Yanıt Yazın

six + eight =