Yüksek Ateş ve Ateş Düşürücüler ile İlgili Yanlış Bilinenler

Reklam Engelleyici Tespit Edildi.

Sitemizin yayına devam edebilmesi için reklam gelirlerine ihtiyacı var, lütfen reklam engelleyiciyi etkisiz hale getirerek bize destek olun, teşekkürler.

Yüksek ateş genelde bir sorun olarak kabul edilir ve ateş düşürme için ateş düşürücü ilaçlar kullanılır. Ateş yükselmesi sanıldığının aksine yarar da sağlayabilir. Bu yazıda ateş çıkması ile ilgili bilimsel gerçeklerden bahsedeceğiz.

Yüksek ateş genelde bir sorun olarak kabul edilir ve ateş düşürme için ateş düşürücü ilaçlar kullanılır. Ateş yükselmesi sanıldığının aksine yarar da sağlayabilir. Bu yazıda ateş çıkması ile ilgili bilimsel gerçeklerden bahsedeceğiz.

1. Vücut Sıcaklığı Nasıl Ayarlanır?

Kuşlar ve memeliler gibi canlılar belirli bir vücut sıcaklığını korumak zorundadır ve vücudun sıcaklığını ayarlamak önemli bir görevdir. Vücut sıcaklığı, beynimizde yer alan hipotalamus tarafından kontrol edilir, vücut sıcaklığındaki değişiklikler hipotalamus aracılı olarak vücut sıcaklığının düşürülmesine ya da arttırılmasına sebep olur.

2. Vücut Ateş Yükselmesini ve Ateş Düşürmeyi Nasıl Sağlar?

Vücut sıcaklığının yükselmesi için ilk olarak bedenimizin vücut sıcaklığını ayarlamak için kullandığı hipotalamustaki referans sıcaklık değeri yükselir. Bunun sonucu olarak mevcut vücut sıcaklığı düşük olarak algılanır; kişi üşür, titrer ve kalın örtüler ile örtünerek ya da kalın giysiler giyerek vücut sıcaklığını yüksek tutmaya çalışır. Derideki kan damarları büzüşür ve deriden ısı kaybı minimum düzeye iner.​ Sonuç olarak ateş yükselmesi meydana gelir.

Vücut sıcaklığını ayarlamak için kullanılan hipotalamustaki referans sıcaklık değeri normale döndüğünde ateş düşürme süreci başlar. Çünkü mevcut vücut sıcaklığı hipotalamustaki referans sıcaklığa göre yüksek kalır. Isı kaybını arttırmak için terlenir ve damarlar genişler. Ek olarak kişi üzerindekileri çıkarma ve daha serin bir ortama gitme ihtiyacı hisseder. Tüm bunların sonucu olarak ısı kaybedilir ve ateş düşer.

Hipertermi ise sıcaklık çarpması gibi durumlarda ortaya çıkan ve hipotalamustaki referans sıcaklık değeri değişmeden meydana gelen ateş yükselmesidir. Hipertermi sebebiyle meydana gelen yükselen ateş, ateş düşürücüler kullanılsa da düşmez.

3. Yüksek Vücut Sıcaklığı ya da Yüksek Ateş Kaç Derecenin Üzerindeki Vücut Sıcaklığıdır?

36 ila 37,5 santigrat derecenin arasındaki vücut sıcaklıkları normaldir. Vücut sıcaklığı, gün içinde 0,5 ila 1 santigrat derece kadar değişebilir. Vücut sıcaklığı, sabah 5 ile 8 saatleri arasında düşükken öğleden sonra 1 ile 3 saatleri ve akşam 7 ile 9 saatleri arasında yüksek olur. 38 santigrat dereceyi geçen vücut sıcaklıkları ise yüksek ateş olarak kabul edilir.

4. Ateş Neden Yükselir?

İkinci bölümde değindiğimiz gibi ateş çıkması için öncelikle vücudun sıcaklık ayarında kullandığı hipotalamustaki referans sıcaklık değerinin yükselmesi gerekir, peki bu nasıl olur?

Vücuda giren herhangi bir hastalık etkeni mikroorganizma, toksin ya da bir travmadan sonraki hücresel ürünler gibi etkenler; makrofajlar, monositler gibi bağışıklık sistemi hücrelerinin çeşitli moleküller (sitokinler gibi) salmasına neden olur.

Bu moleküller de beynimizde bulunan ön hipotalamusu etkileyerek vücut sıcaklık ayarında kullanılan referans sıcaklık değerinin yükselmesine sebep olur. Sonuç olarak hipotalamustaki ayar için kullanılan referans sıcaklık değerine ulaşabilmek için vücut sıcaklığı yükselir. Ateş yükselmesi için metabolizma hızı da artmalıdır. Vücut sıcaklığındaki her 1 derecelik artış için dinlenme halindeki metabolizma hızının %12 artması gerekir.

İlginç Bilgi I: Enfeksiyon vb. durumlarda vücut sıcaklığını yükseltme özelliği yalnızca sıcak kanlı canlılarda (memeliler, kuşlar) bulunmaz, soğuk kanlı hayvanlar da enfeksiyon durumunda vücut sıcaklığını arttırır.

İlginç Bilgi II: Hesaplamalara göre canlılar dünyasındaki vücut sıcaklığını yükseltebilme yeteneği ya da ateş çıkması bundan yaklaşık 600 milyon yıl önce ortaya çıkmıştır.

İlginç Bilgi III: Ateşimiz yükselirken titreyebiliriz, çoğu zaman sanıldığının aksine titrememizin sebebi ateşimizin yükselmesi değildir, ateşimizin yükselmesinin sebebi titrememizdir. Titremek, kaslarımızın kasılması sonucu meydana gelir ve yüksek miktarda ısı üretir. Titreme sonucu ateş yükselmesi için metabolizmamız normal düzeyinin 6 katına kadar hızlanabilir.

5. Ateş çıkması aslında yararlı olabilir mi?

Ateşin yükselmesi ya da ateşin çıkması, vücudun bir savunma mekanizmasıdır.

Yüksek ateş;

  • Bağışıklık sistemindeki beyaz kan hücrelerinin %55-70’ini oluşturan nötrofillerin daha hızlı göç etmesine,
  • bağışıklık sisteminde yer alan lenfositlerin aktivasyonu, çoğalmasına ve lenfositlerin hareketliliğinin artmasına,
  • ve bağışıklık sisteminde önemli görevleri olan sitokinlerin daha fazla salgılanmasına sebep olur.
  • Kan sıvısındaki demir düzeyini azaltarak bakterilerin gelişimini ve virüslerin kopyalanmasını engeller.

6. Ateş düşürmek için ateş düşürücüleri kullanmak ne kadar doğru?

Çoğu insan ateşi biraz yükseldiğinde ateş düşürücü ilaç kullanma eğiliminde, peki bu ne kadar doğru?  Vücut sıcaklığının yükselmesi doğal bir savunma mekanizması, dolayısıyla ateş düşürücüleri kullanmak hastayı olumsuz yönde etkileyebilir. Gereksiz ateş düşürücü ilaç kullanımının üç temel olumsuz etkisi aşağıdaki gibi sıralanabilir.

  • Yoğun bakımda ve grip enfeksiyonlarında ateş düşürücü kullanmak ölüme sebep olabilir.
  • Kişiden kişiye hastalık bulaşmasını arttırabilir.
  • Hastalık etkeninin vücuttan temizlenmesini yavaşlatır.

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarında Gereksiz Ateş Düşürücü Kullanımı: Örnek olarak üst solunum yolu enfeksiyonlarının en temel sebebi rhinovirüstür. Ateş düşürücü uygulandığında virüsün bulaşma süresi uzar. Viral enfeksiyonlarda vücut tarafından nötralize edici antikor üretimi önemli bir savunma mekanizmasıdır. Rhinovirüs enfeksiyonu durumunda aspirin veya parasetamol benzeri ilaçlar kullanıldığında nötralize edici antikor baskılanır ve burundaki belirtiler artar.

Çeşitli araştırmalar, ateşin yükselmesinin çeşitli enfeksiyonlarda hayatta kalma ihtimalini arttırdığını göstermiştir. Yüksek ateşin sağladığı yarar belirli bir sıcaklığın üzerinde zarara dönüşebilir. Araştırma sonuçlarına göre 39,4 santigrat derecenin üstüne çıkan vücut sıcaklıklarında hayatta kalma oranı azalır.

Ateş düşürme için gereksiz ilaç kullanımından kaçınılmalıdır ve ateş düşürücüler yalnızca gerekli durumlarda kullanılmalıdır, çünkü ateş çıkması çoğu zaman faydalıdır. Hastalık sırasında ateş düşürücü kullanıldığında hissedilen rahatlama hissi; ilacın ateş düşürücü etkisinden değil, daha çok analjezik (ağrı kesici) etkisinden kaynaklanır.

Bu yazılar da ilginizi çekebilir.

Kaynakça

Bir Yanıt Yazın

twenty − 17 =